BANANA BREAD

Where I live

2011-05-29T12:45:00.000-07:00

Some take photos. And that is not bad. I kind of like taking photos - I find it amusing and inspiring. Others have raw talents to capture the surroundings on a paper or canvas.

Where I live, there is a girl called Sarah Markes and for you to understand the people and the places I see here in Dar, you can go to her website:

http://www.sarahmarkes.com/

and blog:

http://darsketches.wordpress.com/

Her drawings are so real, that whenever I look at them - such as the one of the guy with the glasses - I have an impression that they may become reality and get of the screen.

Well, hopefully not tonight, goodnight!

Nie dajmy się zwariować

2011-05-10T03:18:00.000-07:00

Dziś odniosę się do głośnego artykułu Dariusza Rosiaka z ubiegłorocznego (bodaj wrześniowego) wydania National Geographic Traveler. Tekst niestety nie wygląda na oryginalny – zaskakujące jest podobieństwo do słynnego artykułu Binyayanga Wainainy „How to Write About Africa” opublikowanego w magazynie Granta w 2005 roku. Tutaj jego fragment:

“Always use the word ‘Africa’ or ‘Darkness’ or ‘Safari’ in your title. Subtitles may include the words ‘Zanzibar’, ‘Masai’, ‘Zulu’, ‘Zambezi’, ‘Congo’, ‘Nile’, ‘Big’, ‘Sky’, ‘Shadow’, ‘Drum’, ‘Sun’ or ‘Bygone’. Also useful are words such as ‘Guerrillas’, ‘Timeless’, ‘Primordial’ and ‘Tribal’. Note that ‘People’ means Africans who are not black, while ‘The People’ means black Africans.

Never have a picture of a well-adjusted African on the cover of your book, or in it, unless that African has won the Nobel Prize. An AK-47, prominent ribs, naked breasts: use these. If you must include an African, make sure you get one in Masai or Zulu or Dogon dress (…)”

W poszukiwaniu internetowego wydania artykułu Rosiaka natknęłam się na bloga, którego autorzy również dostrzegli zadziwiającą zgodność konwencji, tonu, stylu i spostrzeżeń u obu autorów (choć mniej przekonujący niż Wainaina wydaje się Rosiak – prześmiewa np. trzymanie paszportu w bezpiecznym miejscu, co dla wielu naprawdę doświadczonych backpackerów jest rozsądnym a nie wynikającym ze strachu czy stereotypów, krokiem).

Dzisiaj jednak nie o tym, czy przy tak silnej inspiracji nie należałoby czasem odnieść się jakoś w tekście do źródła, ale o tym, jak dokumentować Afrykę. I ja podzielam sarkazm i rozumiem prześmiewczy ton komentatorów opisujących funkcjonujące stereotypy o Czarnym Lądzie. Opinia o bardzo wybiórczym traktowaniu tematów dotyczących Afryki nie jest żadnym novum - słynny jest projekt Stefan de Luigi „This is Africa”, i ja sama niejednokrotnie opisywałam hochsztaplerkę pseudo-pisarstwa afrykańskiego.

Pobudką do tego artykułu jest pytanie o to, czy ważąc słowa w ogóle da się uniknąć podrasowania rzeczywistości. Czyż inną funkcję ma generalizujący tytuł książki Rosiaka „Żar. Oddech Afryki”? Czy brak takichże w lekturach Kapuścińskiego? Czy mniej uogólniająca jest twórczość Jagielskiego? (o mężczyznach z Palengi: „Chowając się pod strzechami chat przed deszczem i słońcem, oparci plecami o chropawe gliniane ściany, pozbawieni wszelkiego zajęcia, nie wiedząc co począć z czasem, z bezczynnymi rękami, wielkimi i sękatymi od ciężkiej pracy w polu”). Czy da się uniknąć uogólnień a jednocześnie przyciągnąć polskiego czytelnika, który – jeśli chodzi o literaturę afrykańską – jest dość niewybredny i zadowala się prozą z lat 70?

Czy reportaż nie jest poniekąd fikcją literacką, ze względu na swoją wybiórczość tematu i skoncentrowanie na pewnym aspekcie rzeczywistości?

Moim ulubionym zdaniem z Borgesa jest : “Se podría decir que la literatura fantástica es casi una tautológica, porque toda la literatura es fantástica” [Sformułowanie "literatura fantastyczna" jest popadaniem w tautologię, bo każda literatura jest fantastyczna].

Uczciwość i prawda obowiązują (a tej czasem niestety brak u naszych – zaglądających na kilka tygodni do Afryki – reporterów), ale wydaje się, że korespondent czy dziennikarz - by zyskać posłuch i móc opisywać interesujące go sprawy - musi niejednokrotnie użyć i kilku słów-magnesów - w innym wypadku jego wypociny nie będą tak poczytne i z obserwatora przeobraża się w naukowca. Jego rolą jest wszakże zwrócenie uwagi na pewne problemy i zainteresowanie go, aniżeli naukowy wywód.

Wnioski? Chyba zacznę wybaczać sobie niedoskonałości i wrócę do pisania. W Afryce spędziłam już 2.5 roku i sparaliżowanie myślą, że moje artykuły/posty mogłyby zbytnio odbiegać od rzeczywistości nie ma chyba już większego sensu. Karibu tena :-) [Witam z powrotem na moim blogu]

Tato...

2011-05-06T12:41:00.000-07:00

...jeszcze nie poleciałeś na księżyc...

A boring mzungu in a bookshop

2011-01-25T08:30:00.000-08:00

Novel Idea bookshop in Mikocheni, Dar es Salaam, Tanzania

- Excuse me, I have been trying to find something but in vain.
Will I get any book on civil society in East Africa?
(puzzled look of the bookseller)
- Ehmmm... human rights? Where would you have books on human rights?
- Follow me, please - the lady shows me the way among dozens of bookshelves.
When we stop she points one with a badge "Humour".
- We have here, many books on humour.
- I don't think you quite got what I meant. I didn't want "humour", I wanted "human rights" - H-U-M-A-N-R-I-G-H-T-S
- On human rights we don't have, but we have many books on humour.

I must be very boring.

Voici un post

2011-01-17T22:37:00.000-08:00

Jest niedziela, późny wieczór, bar w Zanzibar Hotel w zaułku na Libya Street już opustoszały, w kilku grupach zgromadzeni są mężczyźni, próbujący przejść do porządku nad faktem, że weekend dobiega już końca. Pomiędzy plastikowymi, żółtymi krzesełkami dwie młode kobiety wyginające się w rytm basów Bongo Flavour, niektóre trochę podchmielone. Przeszklone oczy kilku mężczyzn wpatrzone w ich kocie ruchy. Za żeliwną kratą dwie krzątające się barmanki.
- Dostanę białe wino? – powtarzam pytanie po raz kolejny tej nocy, w muzułmańskiej dzielnicy Dar es Salaam.

- Tylko małe butelki za dwa tysiące – odpowiada w suahili barmanka – chcesz?
Przytakuję. Moje wejście zwraca uwagę głośno rozmawiających mężczyzn, którzy najpierw przypatrują się mi uważnie. Nie mam na sobie wyzywającego stroju, długa, hipisowska spódnica, żadnych ozdób, kilka monet w dłoni i … książka. Wyjmuję książkę, w ręce wino i papieros. Zaczynam lekturę.
Nie za bardzo wiadomo, jak zagadać.
- Jaki to język?
- Polski.
- Nie przeszkadzaj jej, ponagla z tyłu kolega pytającego – dajcie jej czytać w spokoju.
Bez zmrużenia okiem kontynuuję lekturę. Tańczącym krokiem podchodzi jedna z podchmielonych dziewczyn – słuchaj, okradziono mnie z całej srebrnej biżuterii.
- Przecież masz mnóstwo na sobie – spokojnie zauważam.
- Tak, ale wiesz, był taki pierścionek, nie dałabyś mi 200 szylingów – moja mama taka chora na Zanzibarze.
- Nie mam.
- A co masz?
- Książkę.
Skonfundowana odchodzi. Przewracam dwie kartki, podchodzi inny jegomość.
- Am I disturbing you?
- Yes– odpowiadam wprost.
- You know, I’ve been to so many places and I’ve never seen anybody reading in a bar. Why are you doing that? – rozlega się pytanie. – Why are you reading?
- I couldn’t find any place with white wine but only this one, I like drinking wine while reading so I came here.

Chłopak kiwa głową z niedowierzaniem. Ja też za chwilę wstaję i zostawiam butelkę niedopitego wina.Przecież nie jest tak, że właściwie o coś chodzi.

Showing you my move

2011-01-01T06:46:00.000-08:00

While working in Tanzania with our workshops for local women, I have also been gathering experience as a producer and photographer.
Consequently, I became part of Mzuka Records and produced videos for local artists, among them widely renown Tanzanian star Benjamin and his new song "Show your move". While shooting it at one of the locations the artists had a rest – meanwhile I stepped in front of the camera.

Never would I expect that after my leaving the Mzuka Records I would be featured the video clip. At first I felt it was so unfair nobody informed about it! But later on I just thought it is part of my Africa experience...

Here it is

http://www.youtube.com/watch?v=mLVR_36Zypk

HAVE A GOOD LAUGH AND HAPPY NEW YEAR 2011! ;-)

Lot do Afryki

2010-12-14T06:05:00.000-08:00

Alpy koloru ciemnego piernika zalane puchem jak przypieczony na wierzchu lukier. Zbocza zakrapiane ciemnozielonym tuszem wilgotnych o tej porze roku iglaków.
Cały region spowity cienką woalką szarych chmur, jak welon panny młodej.

Lecimy nad Adriatykiem, pod nami z jednej strony półwysep Apeniński a z drugiej Bałkański. Szarobłękitny. Na nim jak oka w rosole podłużne wyspy otoczone białą obwódką biało piaszczystej plaży. Gdy wylatujemy coraz głębiej w morze, chmury się rozwarstwiają i zawieszone są na dwóch poziomach. Pierwsza warstwa jest wciąż woalką, druga to małe kłęby, owieczki zupełnie nieregularnie rozłożone. Turbulencje świadczą o wyraźnych ruchach powietrza przenikniętego promieniami słońca. Białe fale poprószyły morze jak cukier puder.

A ponad tymi chmurami ten sam zawsze księżyc, jak pół plastra cytryny, który w miarę przemierzonych mil odsłania coraz to nowe oblicze z uśmiechniętej buzi północy do południowego królika. W grudniu wskazuje kierunek południowo-wschodni i wcale się nie dziwię, że odbił swoje oblicze na flagach Turcji czy Chin.

Z czasem warstwa chmur staje się coraz grubsza. Zasuwam białe plastikowe okienko samolotu.

Mad Developing World

2010-07-20T12:53:00.000-07:00

The year was known as 2010. It was the moment in time when the human species utterly dominated the landmass of a planet they called Earth and the Big Bang was held as the best prevailing scientific model for the beginning of the Universe. They believed that there were more than 170 billion galaxies in the observable universe, and named their own the Milky Way. They reckoned their genus, homo, was about 2.3 to 2.4 million years old (though some doubted it).

They had many pending questions but also many convictions. Believers in Gods were divided among 2 billion Christians, 1.2 billion Muslims, 800 million Hindus and 700 million followers of other religions. Some suggested there had never been any God, some had sought to prove that the concept of God originated in their minds. Others, though, didn’t even think about it.

It was that time in the history soon after the discovery of the wheel. The people from the northern part of the planet came to the conclusion that it would be good to create a ‘vehicle’ to move faster along the planet’s surface or just above it, sending a rocket to a nearby moon. They loved to laugh at their ancestors’ mistaken beliefs, like the Sun orbiting the Earth, or hardly a century before, of the mounting problem of New York swimming in horse manure. People from the 2010 however rarely questioned their own discoveries and mindsets.

Many would wear shoes so as not to get their feet dirty or to appear higher than they in fact were. People actually quite liked to interact with nature; they would mow the lawn, paint their faces or wear sunglasses to protect their eyes from the sun.

Two hundred years was but a flash in their long history, a blink of the eye, yet it defined their present in so many ways. Some of the pale northern human nations ‘developed’ more or less 200 years beyond the others and subsequently tended to believe in their superiority. They were thusly convinced of their right to impose their mindset on the rest of the planet. Even instances of violence between the inhabitants of the same geographical region were reported with some groups feeling dominant over the others.

The ones who traveled to destinations that they considered ‘less developed’ did so for money, bad intentions or power (their own or the power of their ideology) – all in all, to take advantage of the other human beings. Consequently, some ate a lot and some died of hunger. Others sought in the ‘less developed areas’ mere entertainment or relaxation – as they reckoned – you could still find unspoilt and natural spots that used to cover the planet beforehand. The vast majority couldn’t afford travel or were completely uninterested.

Finally, there were those who believed it was paramount to develop the undeveloped ones. Their intentions were various too – from a need to provide a helping hand to pity or mere pretense.

Amongst the inhabitants the wisest used to gathered at summits which aimed at either the uniting of nations or particular interests of their countries. Many argued which was the right approach.

It was 2010. It was a moment in time.

A man from Ireland sipping a coffee from a paper cup turning a page of a magazine reads about hundreds of millions of gallons of oil spilled in the Gulf of Mexico. A girl driving her SUV vehicle to work, and thinking of the topic of her new post in a blogging competition. Another summit about the MDG campaign at the United Nations headquarters in New York.

An Ethiopian kid crying and shivering from hunger. A lonely mother from Djibouti gazing out of her window dreaming of sending her son to school. A smiling girl from Niger reading a leaflet on the work of the national parliament. A mother and a child dying during birth in Angola. A South African coughing up blood during the World Cup finale. 2010. China overtaking Germany to become the largest exporter but also the largest carbon dioxide emitter. Americans thriving in their global economy with just 0.16 of their GNI for the ‘developing countries’.

The promise. In 2010 some believed that a promise ‘would help’. That a campaign ‘would make it’. Every time more articles were being written, every time less was being done.

2010. A moment in time.

If you have any ideas how the planet in 2010 could be helped please send me an email or call to +353 876 18 33 21.

*According to the MDG Monitor the countries mentioned here are making the least progress in achieving selected MDG goals.

A quarter-century after

2010-07-14T08:13:00.000-07:00

It was 13 July 1985, midday. Thousands of people gathered at the Wembley and JFK Stadiums. Queen started off with the “Bohemian Rapsody” and the crowds went wild. The clapping sequence of “Radio Gaga” left a mark on the history of live music. And so did the multi-venue concert.

Two stadiums –Wembley in London and JFK in Philadelphia were full. An estimated 2 billion viewers from over 60 countries witnessed what was later to be described as the greatest rock concert in history.

It appeared completely innocent and the cause seemed so right. The 1984-1985 famine in Ethiopia decimated its inhabitants. Moreover, the success of the Band Aid’s charity single “Do they know it’s Christmas” (it became a number one and sold more than 3.5 million copies in the UK) indicated that such initiatives could gain a lot of attention.

You couldn’t stay indifferent confronted with those images. A video shot by Canadian Broadcasting Corporation showing starving and diseased Ethiopian children was broadcast to audiences around the world as well as to the crowds gathered in London and Philadelphia, after which the number of calls to the 300 phone lines manned by the BBC skyrocketed.

Amongst many, on the same stage of London Wembley Stadium performed U2, Dire Straits, Queen, Elthon John, David Bowie, The Who, George Michael, Sade, and Paul Young. On the other Black Sabbath, Santana and Pat Metheny, Led Zeppelin, Eric Clapton, Madonna, Duran Duran, Mick Jagger, and Bob Dylan, to name just a few.

The clarity of intentions of the superstars involved might be questioned. Many admitted that although an event of this magnitude had sounded improbable, they were eager to take part in it for the sake of the buzz it generated. The image of combining the culture of pop with the philanthropy appeared positive. The era of commercialisation of aid initiatives was on its way. The artistic expression was to serve as means of the protest against the policies of the governments and the consequences of the globalisation.

The initiative has not been without controversy. Although the words of Bono and the lack of transparency in the money allocation initially generated waves of criticism, the aftermaths of the concert were a time bomb. It wasn’t until June 2005 that Fox News television host Bill O’Reilly claimed that large amounts of the funds were siphoned off by Mengisty Haile Mariam and his army.

That critique was followed by another in March this year when Martin Plaut of the BBC reported that vast sums of the fundraised money was spent on weapons by rebels from the Tigrayan People’s Liberation Front who allegedly posed as merchants (one of the rebel leaders estimated the amount of money diverted for $95 million).

Although Bob Geldof, the founder of Band Aid initially dismissed the claims, documents released by the CIA confirmed aid was “almost certainly being diverted for military purposes”.

Many critics have also underlined that similar events divert the attention of the global north from the trade reforms and put emphasis on uncritical boosting aid.

You can’t question however the undeniable role Live Aid played in the sensitisation of the global community, which ever since has been more critical and cautious than ever.

A quarter-century after Live Aid I invite you to enlist with me in the comments section the lessons that we have learnt during the course of the years.

WITCHCRAFT UNVEILED (3mp3’s)

2010-07-14T08:02:00.000-07:00

‘May I come in?’ – ‘You are welcome, muzungu’ – I heard a low and dry voice.
‘So this is what a witch doctor’s ‘office’ looks like’ – I thought and sat in the chair opposite.

Dr. Picho was on a phone explaining the dosage to one of his patients…

•••

If I am being honest, I used to label all the practitioners as witch doctors and believed witchcraft was practiced by primitive people. I had also an impression that both Western doctors and the missionaries didn’t acknowledge the traditional beliefs and considered that by helping the locals wipe them out they would help Africa to take a seat among the civilized nations in the world. I wasn’t sure whose view was right and assumed the truth was somewhere in the middle.

So I treated it more like an experiment. From my fellow Ugandan journalists I got a telephone number to Mama Fiina – the Uganda’s most recognised witch. She didn’t seem to be willing to meet me – her secretary kept on calling off our appointment and I was a little scared by her creaky voice so… I just took a newspaper and looked through the ads.

Most of them showed one direction, Makindye so without further ado I jumped on a boda boda and we rushed through the jam up one of the Kampala hills…

•••

‘So you are a journalist!’ – said doctor Picho, a grandson of two Ugandan kings – ‘I am surprised! You, bazungu, usually come with health issues – there are many Americans visiting us – high blood pressure, diabetes, overweight - all sorts of problems. How did you know how to get here?’

‘I just opened a newspaper.’

‘OK, no problem. If you want, I can also show you the Owino market , cause I need to buy some herbs. Would you like to get some help yourself?’

‘No, thanks’ – I smiled.

This is the result of that first interview (if you use Firefox and can't see the sound click here) :

Listen!

It was all very confusing – dr. Picho would denominate himself as a herbalist yet what he had in his offer seemed very far from healing popular illnesses. With his help I got to meet mr. Haji Sentamu, the president of the Uganda Medical Practitioners' Association. I was surprised to discover, the practice was legal and there were 250 thousand herbalists registered in 33 million Uganda population, with illegal workers outnumbering the registered ones. As six million Ugandans believe in witchcraft, a well-known healer can earn as much as 3 million Ugandan shillings (over $1300).
I was soon to discover priests and doctors were far from disregarding the achievements of the local healers. In Malawi I talked to some medical students from Ireland working for World Medical Fund, who convinced me about the healing properties of some of the African herbs and acknowledged traditional medicine as equally important as the Western one.

Listen!

In Zambia I talked to one of the many priests that believe in supernatural powers – Salesian Father Eustace Siame, who considers himself an exorcist.

Listen!

It also turned out that rich and educated people, among them political leaders make up a large number of the witch doctors customers.

•••

Behind the closed eye

For the next appointment with a healer I didn’t bring any recorder or camera. In fact, I didn’t go to a herbalist. I believed I needed something that would feel like real magic. A witchdoctor, not a herbalist.

I didn’t share it with anybody but a girl who introduced to the ‘sangoma’. In a remote location, in the outskirts of Kampala she showed me the way to the shrine. We sat on plastic chairs and waited, I then paid and we could enter the room. We needed to take our shoes off and kneel down in front of him as soon as we entered.

‘I would like to enchant a man so that he falls in loves with me’ – I uttered. He first inhaled something, then he put his hands above my head and started whispering words. I blacked out. When I woke up I was lying on the carpet. He was seated in his armchair and said he had seen my future and that if I had a man in mind, I should better get him out of my head. He predicted I was soon going back to Poland (at that time I thought I was to stay 2 more years) and that I would have problems with sinusitis.

I left that room convinced witch doctors manipulate reality. I was sure there was no difference between him and doctor Picho. The next day I was at home and while preparing a lunch I opened a drawer. Inside there was a small snake standing and hissing at me. I ran outside and called a boy from the local market, who came with a stick and killed the snake.

‘How on earth could the snake enter the wardrobe?’ – I was pretty emotional – ‘It was in the drawer inside a locked room and I was the only person who would have the keys to either, the drawer had no hole’ – I wondered.

‘Somebody from the neighbourhood has been doing magic’ - the housekeeper shrugged her arms – ‘Such things happen when the witchcraft is involved’.

•••

Sections of The Uganda Witchcraft Act of 1957 state: “Any person who directly or indirectly threatens another with death by witchcraft or by any other supernatural means shall be guilty of an offence and on conviction shall be liable to imprisonment for life”. It adds, “Any person who practices witchcraft or who holds himself out as a witch, whether on one or more occasions, shall be guilty of an offence and on conviction shall be liable to imprisonment for a period not exceeding five years.”

Recently, traditional healers petitioned in the Ugandan parliament to amend the act. They felt the vague definition of witchcraft undermined their work.

In fact, I am among many who, quite understandably, tend to confuse healers, because:

a) their scopes of work vary and some, in order to be able to work legally, call themselves herbalists, although they do practice bad magic;

b) witchcraft experience is not necessarily the first thing your Africans friends would share with you, if they know anything about it at all.

One thing we can’t deny is the absolutely vital presence of witchcraft in the society and the role it has played in the African history and the growing number of child sacrifice – something that has to be dealt with immediately.

You can read this post at:
http://development.thinkaboutit.eu/think3/post/witchcraft_unveiled_3mp3s

Blue-eye perspective of Uganda

2010-05-10T08:02:00.000-07:00

Hotel Kakanyero, Northern Uganda.

This is definitely not the way I imagined my life as a correspondent.

Blue mosquito net, dirty bed sheets, an old blanket and a broken TV set on a wooden shelf. One of my friends working as a doctor in the Kampala Hospital, Mulago explains to me on phone that although he would give Kakanyero 14 stars he wouldn’t quite recommend using their towels. I had already lost 10 kg and the esteem that comes from producing a documentary for Save the Children in Uganda seems to fade against my constant thoughts about the food I am going to eat for free during this 5 day stay in Gulu and the planned journeys to Rwanda and then, through Kenya to Zanzibar I will be able to afford for the little fee I would get.

Why do I need to resort to working as a documentary producer? Well, for the previous three months the editors from the radio station I worked for had requested ONE report (I am being paid per sound). “Too much of Africa” – they explain.

Polish media can't afford to sponsor many permanent correspondents but I am also too stubborn a journalist to comply with the editors’ idea of what Africa is and what it’s not. I refuse to provide fascinating adventures of a reporter-Indiana Jones in the centre of attention - straight from the jungle or a desert who – for the mere fact of stepping in here is already a hero per se. I have also denied to cultivate Afro-enthusiasm or Afro-pessimism - I feel there is no point in going to Uganda to look for inauthentic situations, chosen participants, always cheerful or always desperate Africans, just brilliant or just stupid chiefs of tribes, breathtaking sunsets a la “Out of Africa” or “night of terror” a la National Geographic sort of images – a lion throwing itself on an antelope in a wild scenery. No. I would love to capture situations in their complexity and as objectively as possible and there seems to be no demand at all.

Subsequently, I find it extremely hard to find a sponsor – the last thing any brand would look for is associating itself with lack of basic resources, without manipulation and sensationalism. At the end of the day, I will be accounted for the audience ratings.

So I am living an alternative – I plunged into the culture to go beyond the common perception and consciousness of a simple tourist in Africa – to gain it’s peoples trust, live their life and experience their problems. I therefore pass five malarias, amoeba, a motorcycle accident, I myself attend to a witchdoctor to check out his services, I see people from the village dying and visit them in the hospices.

It’s all a bit tricky – by living in a village and spending some 20 dollars per month you may yourself lose common sense. Secondly, you need to realize you will never really live their life – the difference is you can always quit, you can always just leave the place – they cannot.

But there is one big advantage. The at first whispered conversations become louder. You start understanding what the locals think about you – white, visitor, stranger. That’s how you can also become more humble – at first I am being criticized for my individualistic ways, for my tendency to consider everything from the Euro-centric point of view. “Why would you, whites, live if you were lonely islands – an effort from the whole village is necessary in order to bring up one kid, this has been in our history for centuries” – I hear. “Why do you compare our system to democracy? Nobody said this is what we aspire to? Why aren’t we allowed to create a system that would suit us, taking into account our love for having one king – the father of nation?” – another question follows. I am to discover how relative everything is and how biased I had been. I decide therefore to be a carte blanche.

I also choose to have just one question in mind: How to help Africa and to always have clear intentions. I never ceased to look for this one answer.

In my posts I will try to reveal to you what I discovered and explain what led me to my way of thinking. I will mainly talk about one country – Uganda: as was correctly pointed out by director Marina Ponti – all countries are different and single stories create stereotypes.

Join me on my journey, moments that have become part of my life.

Maybe I am wrong somewhere. If so, please, correct me.

MY POST FROM THINK ABOUT IT: for the original article click here

Short a quarter of soap

2010-02-22T04:52:00.000-08:00

In spite of the government’s initiative, the refugee camps in Northern Uganda are still bursting at the seams.

by Helena Goldon

Shanty towns, made up of innumerable clay huts, each numbered with chalk, engulf the landscape. Proud mothers, grandmothers and clan elders pose for photos, each in front of the makeshift housing they’ve called home for over 20 years. When they find out that a white journalist is coming to visit they arrange the hut especially by bringing chairs from the neighboring camp. I sleep on a rented bed with the clan all around me on the floor. At night a noise wakes us up – rats. Young girls carefully light up kerosene lamps – each match has here a value. I invite them to join me on the bed but they refuse. In the morning the members of the clan will have nibbled fingers, rats will have mercilessly tortured their hands.

The influx of aid workers to Acholiland is gargantuan - during a short interview with one of the UN officials I learn that in Gulu – the epicenter of the 22 year old war – the number of registered NGO’s (4,000) already outnumbers the official figure for street children in the entire town.

Nonetheless, initiatives on the ground are scattered and many are out of place. The distribution of 15,000 free treatment cards for health centers by one NGO seems ridiculous when contrasted against the fact that people are still living beside waste dumps and filthy latrines – the very sources of the bacteria and diseases that are decimating the camp. The promotion of mosquito net use, distributing condoms or the promotion of healthy lifestyles seems to fade in comparison when the everyday battle is for something more important, more fundamental. Food.

When 4 years ago the World Food Programme systematically supported refugee camps in Northern Uganda, each of the families would get around 50 kg of maize monthly. For 8-10 people. Today there is no maize and I can’t really figure out what the habitants of the camp eat. They themselves find it hard to answer the question ‘How are you able to survive with no job, no income generating activity and insufficient support from the NGO’s working on the ground?

When I ask about our supper they answer with a toothless, genuine smile. I soon find out that our meal will consist mainly of white ants, a realization for which my stomach is going to pay a high price. The meal, made up of roots, ants and some maize mixed with sand, grinds down teeth. The sound of masticated gruel is accompanied by an orchestra of clicking cicadas, and the noise of bonfire parties where one beer is mixed with water so that it suffices for ten.

Before talking to the self-appointed chief of the camp, activists of the local NGO’s advise me to buy a box of blue soap for the camp inhabitants. We cut it in quarters. This will meet the needs of a few dozen families - one quarter for one family for one month.

•••

According to local NGO officials, there are around 146 people dying daily in the IDP camps in Northern Uganda, mainly from disease and hunger – resulting in death toll higher than that have suffered in the Iraq War.

It’s quite intriguing how the leader of the LRA, Joseph Kony, a semi-illiterate man who hardly went beyond Primary Seven and is not a known military strategist, could sustain a rebellion for over 23 years and remained elusive. Thus far, not only didn’t he lay his arms after the 2006 agreement between Uganda’s government and LRA but he also evaded signing the final peace agreement in Juba by not turning up on the prepared meetings. After all, the Ugandan government has been agreeing to meet the demands of the rebel, who is hiding in the Democratic Republic of Congo, promising to protect him from his arrest warrant released by the International Criminal Court in 2005.

As explained by the president’s opponents such as Dr Kizza Besigye, one of the main factors which have kept the war in Northern Uganda going on for two decades was its political functionality for President Yoweri Museveni and his National Resistance Movement. It would also explain the allegations of the presence of so called ‘ghost soldiers’ in the UPDF army, a fact strongly denied by the Uganda government. One way or another, a rebellion group accounting for 500-1000 soldiers sneering at the rest of the world in the XXI century seems impossible.

Long sleeve

In the evenings I try to listen to as many stories as possible from the little refugees from Lord’s Resistance Army. The most moving is the story of a 25 year old, Monica Odong. Kidnapped as a 7-year-old she had no concept of the situation she was in. ‘They told us to kill our brothers and sisters because we were too numerous to enter Sudan as an entire group– they said that that was how we were going to gain strength. While marching through the bush, I would stumble over other children’s bodies.’

Children have borne the biggest brunt of the conflict – an estimated 30,000 children have been abducted and forced to join the rebel’s ranks to serve as child soldiers. Abducted children became Kony’s soldiers and servants, the leader himself is a husband to over 70 of the kidnapped girls and a father to over a hundred of their children.

In the Joseph Kony’s army you are not supposed to oppose his will. If you spoke when not requested to, they would cut off your lips. If you objected in any other manner, you would be faced with a question: “do you want a short or a long sleeve?” the answer of which results in your arm being cut off at the elbow or the wrist.
In the camp I met many refugees without limbs, ears or noses. They tell me their stories.

When the animosity reaches irreconcilable levels

After a dozen interviews with the former abductees, I realise that the Eurocentric perspective is not compatible with the mentality of the Acholi tribe. When asked in the event of Kony’s return would the local community forgive him, I kept on hearing a positive response. The fact that he is guilty of the genocide of the sons and daughters of the tribe fails to convince my interviewees. ‘If he comes back, I will forgive him’ – the answer resounds like an echo.

I start to question myself and try to figure out whether this response is a result of the fear of being recorded or the colour of my skin, or maybe just lack of trust despite my assurance I wouldn’t release their names to the public.
- It’s Mato Oput – they explain. – Acholi’s tradition to forgive anybody who committed an offence. “Our tradition lasts for ages and we won’t disgrace ourselves with the thirst for revenge”. I can’t believe it – I explain to young Monica Odong – “don’t you hold it against Kony for killing your mother and father, for depriving you of your childhood and your virginity, for depriving you of joy of life?”
- “I don’t know” – seems the first honest answer I heard – “What I am sure of is that if I hold it against him, the conflict will never end. Or maybe if I meet him, I would kill him” – she adds after a while.

•••

In March 2009, the Ugandan government began closing the camps for Internally Displaced People and together with many aid agencies begun to encourage the tens of thousands of people to go back to their ancestral villages. The widespread rumour is that the conditions in the “resettlement camps” are worse than in the IDP camps. The refugees are returning to a place with no food, no wells, no clean water, remote from humanitarian aid. In the mean time hunger and starvation are widespread. People are dying of starvation and water borne diseases, such as MAD (Malaria, Anemia or Diarrhea.) The new camps have just slightly more space between each home and the tragedies are more hidden now and out of sight.

The names have been changed to protect the innocent

A BBC gram which illustrates the cost of the war in the Northern Uganda:
http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/629/629/6499065.stm

----------
LRA - the Lord’s Resistance Army is a sectarian militant group based in Northern Uganda, which originated in 1987 from the original Holy Spirit Movement (HSM).
The group is engaged in an armed rebellion in what is now one of Africa’s longest-running conflicts. It is accused of widespread human rights violations, including murder, abduction, mutilation, sexual enslavement of women and children, and forcing children to participate in hostilities.
On December 28, 2008 LRA rebels hacked to death 189 people in Faradje, Doruma and Gurba in northeastern Democratic Republic of Congo (an estimate by The United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs). Efforts in early 2009 by the Ugandan army in a military action called 'Operation Lightning Thunder' didn’t result in the capture or killing of Kony. Rather, it lead to a brutal revenge attacks by the LRA, with over 1,000 people killed in Congo and Sudan.

10 X 2009 My entry in a UN contest

2010-02-16T11:41:00.000-08:00

http://www.youtube.com/watch?v=zwNq04x83mI

Para - buch!, 6 listopada 2009

2009-11-28T01:26:00.000-08:00

Puff - jak gorrrrąco! Duszno, wilgotność, moskitiera, w salezjańskim pokoju – jak zawsze - zapach starych materaców i drewna, kurzu i strychu, na zewnątrz słodko-kwaśna woń owoców i trawy. Słychać za oknem cykady buzujące nocą i chmary unoszących się do lotu ptaków za dnia. Świat równikowy zastygł w oczekiwaniu na rozładowującą ciśnienie porę deszczową. Na razie próbują z napięciem radzić sobie wielkie wiatraki w pokoju.

Pierwsze dni to jednobrzmiące preludium do serii wydarzeń która jest mi za każdym razem zapisana inna. Czasem jest to projekt pomocowy, czasem dziennikarski, tym razem na chwilę w Ugandzie pojawię się tylko ze względu na przyjaciół.

Nabrzmiałe z gorąca mam stopy i dłonie, brakowi komfortu towarzyszy z początku brak znalezienia sobie odpowiedniego miejsca. Uderzyły we mnie zapachy, kolory, duchota i zgiełk, uradowała zaś znajomość sytuacji na ulicach i w domach, wytęsknione gesty, uśmiechy i spojrzenia. Zapomniałam już, że uśmiech może być aż tak szczery – moje usta od kilku miesięcy zamarły w skrzywieniu – wspomnieniu rozpromienionych twarzy mieszkańców Afryki Środkowo-Wschodniej.
Internet z roku na rok lepszy. No raj na ziemi.

Jak na początku każdego pobytu, łapię się na gestach na które nie powinnam sobie pozwolić – przełykam krople wody po umyciu zębów, dotykam ust palcami, chodzę na bosaka. Muszę się bardziej pilnować – przechodzi przez myśl.

Przy tak gwałtownym zderzeniu, jestem najbliżej Afryki. Staram się wiele zapisać, by umieć wytłumaczyć przyjaciołom w Polsce, że, łyk tutejszej wody - a wydaje mi się, że daleko mi od postradania zmysłów - ma inny, pełniejszy smak. Afrykańska woda jest - w odróżnieniu do zakupionej w Europie – po prostu mokra.

Porządek świata, 5.05.2008

2009-07-11T11:38:00.000-07:00

Moja ciekawość, jak wygląda prawdziwy porządek świata nie zaczęłaby się gdyby nie propozycja Magdy.
- Helena, chcesz odpocząć? - zaproponowała o świcie - Pojedź ze mną dziś do Buvumy, na prawdziwą afrykańską wieś - mam zawieźć wynagrodzenie tamtejszej kadrze nauczycieli.
Kilka godzin później przedzierałyśmy się na motorze, cienką, polną drogą, która wije się jak wąż wśród gęstego buszu. W bujnej, zielonej trawie udało nam się wypatrzeć wymalowanego jak na herbie, koronnika szarego - symbol Ugandy. Po kilku kilometrach przywitała nas Buvuma - odsłaniała swoje oblicze bez zażenowania i ceregieli - wzdłuż ścieżki spacerowały kilku- i kilkunastoletnie dzieci z motykami, mężczyźni częściej pokazywali nagi tors a kobiety siedziały przy dymie palenisk. Dotarłyśmy do starej szkoły, właśnie była przerwa, więc dzieci zajęte były ulubioną czynnością - wydłubywaniem z ceglastego muru czerwonych mrówek na drugie śniadanie. Do Magdy podszedł kierowca motocyklu, jej przyjaciel ze szkoły w Bombo:
- Panienko - zwrócił się grzecznie - motor złapał gumę i musimy zadzwonić na misję, by wyholowali maszynę z buszu.
Hindus-misjonarz przybył prędko, załadowaliśmy motor na pickupa i wybraliśmy się w drogę powrotną. Nagle Hindus zatrzymał samochód. Spojrzałyśmy po sobie z Magdą - usłyszałyśmy tajemnicze stwierdzenie, że misjonarz musi jeszcze "rozprawić się" we wsi z mieszkańcem, którego krowa wyprowadzana była według relacji świadków na
poletko należące do misji. Trzasnęły drzwi białego samochodu A ksiądz szybkim krokiem udał się w kierunku rodziny przycupniętej przed przydrożną chatą. Zaczęła się awantura. Naraz wbrew sprzeciwowi rozpaczającej kobiety Hindus chwycił jedyną kozę rodziny, zawołał na kierowcę, by ten przywlókł sznur i zaraz miałyśmy na pickupie wierzgającego i krzyczącego współpasażera. Nie mogłyśmy wyjść z osłupienia.
- Dlaczego? - dopytywałyśmy się duchownego - przecież ksiądz im zabiera ich zwierzę. -To kradzież, cisnęło mi się na usta.
- Z nimi tak trzeba – odparł zdenerwowany - jeśli nie pokaże im, że ja tak na poważnie, to mnie zignorują i krowa nadal będzie pasła się na misyjnym polu. Powiedziałem im - jeszcze jedno wykroczenie i zarżnę sobie zwierzę na kolację.
Przypomniały mi się słowa pewnego polskiego misjonarza z Namugongo, że nie cierpi Hindusów z najniższych kast, którzy zalewają Ugandę, odreagowując swoje kompleksy.

----------

W Afryce zetknęłam się z różnymi postawy misjonarzy. Byli oddani sprawie, poświęcający los nieznanym potrzebującym, byli i tchórze i zdrajcy, którzy rozpływali się w papierach kościoła, byli też poczciwi duchowni, niepotrafiący jednak odmówić sobie poczucia wyższości nad innymi nacjami. Polski ksiądz w Zambii tłumaczył mi kiedyś, że nie wolno uświadamiać Afrykanów, że są narodami.
- Nie są gotowi - tłumaczył - by brzemię niewolnictwa opisywać im w kategoriach ludobójstwa, by biały przyznał się do wprowadzenia chorych podziałów na mapie Czarnego Kontynentu. Dlatego biały używa słowa "plemię", bo "plemię" to już nie "naród", prawda?.

c.d.n.

Buvuma, w poszukiwaniu mrówek

Mrówki, tym razem nie w klawiaturze

FOTORELACJA Z WYPRAWY DO BUVUMY-PICASA

Why Africans Can’t Be Terrorists

2009-07-04T05:19:00.000-07:00

Kampala, Documentary Production Company ‘Media Plus’. When you enter it in the basements of Serena Conference Centre, on the red wall on the right you will see a printed page with a joke made by Africans themselves.

Why Africans Can’t Be Terrorists

1. We are always late; we would have missed all the 4 flights.
2. Pretty girls on the plane would distract us.
3. We would talk loudly and bring attention to ourselves.
4. With food and drinks on the plane, we would forget why we’re there.
5. We talk with our hands; therefore we would have to put our weapons down.
6. We would ALL want to fly the plane.
7. We would argue and start a fight in the plane.
8. We can’t keep a secret; we would have told everyone a week before doing.
9. We would have put our country’s flag on the windshield.
10. We would all have fallen over each other to be in the photograph being taken by one of the hostages.

Pięćset lat samotności

2009-06-23T14:48:00.000-07:00

Zanzibar 21/10/08

- Na dobry początek proponuję na ostatni w historii ludzkości targ niewolników – rzucił taksówkarz zdanie niczym rękawicę, wyzwanie. Bez zmrużenia oka podjęłam. Jasne, super.
Po wyjściu z taksówki, zaczęłam się rozglądać – nigdzie żadnego targu, tylko ten kościół. W moje zagubienie wbiegł naraz przewodnik i bez zapytania zaczął opowiadać o tajemnicach anglikańskiego kościoła i lochów.

Z rozhukanych ulic zanzibarskiego Stone Town w ten oto sposób wstąpiłam w dziwnie głuche miejsce - przewodnicy nawet poza kościołem rozmawiali zniżonym głosem. Tu wszędzie jest sankturarium – wszepnął mi do ucha przewodnik przedstawiający się jako Tanzanian Boy. Obserwując pilnie reakcje mojej twarzy dodał - na gruzach targu zbudowano ten anglikański kościół.

- Jesteśmy na Zanzibarze, tu ściągano niewolników z całego niemal kontynentu. Wiesz ilu przeżywało pieszą wędrówkę z głębi Afryki na wyspę?
Milczałam jak głupia, wybałuszyłam oczy i wytężyłam słuch.
- 2 niewolników na 5-ciu.

Miejsce nagle stało się dla mnie święte. Ciemne lochy oddawały echo moich głuchych kroków, każdy pisk gumowej podeszwy rozlegał się jękiem. Czuło się zapach niewolnictwa, duszno i krew. Przed oczami przesuwały mi się sceny popychanych, słabych niewolników związanych ciężkim łańcuchem. Wcześniej w Bagamoyo koło Dar es Salaam, skąd wyruszały statki z niewolnikami na Zanzibar, przekrzywiałam twarz w zdziwieniu i zgorszeniu - jak to możliwe, że kajdanami, które wskazywano mi w muzeum skuwano nie ręce a szyje, musiały być jak patyki. Tragarzy z ładunkiem kości słoniowej na plecach ciągnięto z wnętrza kontynentu w wielkim upale, bez pożywienia i luzowania okowów. Bagamoyo oznacza w swahili "odłóż na bok, wyrzeknij się serca". Tu grupy niewolników ciasno przywiązanych do pali w pełnym słońcu jak bydło piły wspólnie z jednego żłobu w oczekiwaniu na sprzedaż.

To masakra, wielkie ludobójstwo, o tym nikt nie mówi - przeszło mi przez myśl. Bohaterami całej historii naraz stali się żywi ludzie. Zrozumiałam, że funkcjonowałam wcześniej w świecie politycznych uniesień i wyświechtanych sformułowań z podręczników do historii i języka polskiego: "handel żywym towarem", "posłuszeństwo" czy "abolicja"... historią niewolnictwa wycierałam sobie usta bez emocjonalnego poparcia, bez współczucia.

Teraz płakałam. Tak jak wcześniej w Rwandzie, przeżywałam właśnie po raz drugi kolejne ludobójstwo Afryki. To były miliony ludzi, dziesiątki lat i milczących pielgrzymek, ludzkie oczy wybałuszone w niemym sprzeciwie.

Nagle sacrum zanzibarskiego targu i bezszelestną ciszę przeciął wysoki kobiecy pisk - "smile". Odwróciłam się. Amerykanki z obwiązanymi łańcuchem szyjami szczerzyły zęby do aparatu. Jedna palcem pokazywała autorowi zdjęć tablice z nazwami firm sponsorskich miejsc pamięci: Tanzania Cigarette Company i Ericsson. Za nasze profanum i za nas zrobiło mi się wstyd.

c.d.n.

23 sierpnia jest Międzynarodowym Dniem Pamięci o Handlu Niewolnikami i Abolicji.

Dziewczynki nabierające wodę w miejscu byłego targu niewolników

Pojedź do Afryki zagrać w Bao!

2009-06-21T14:07:00.001-07:00

(Notatka z 23/10/08)

Lotnisko w Dar es Salaam, czterdziestostopniowy upał, ale terminal ma swój chłód. Kolejny przełożony afrykański lot, wdrapuję się więc na antresolę i zamawiam drogą kawę. Przysiada się Austriak, taki typowy turysta, jeden z tych, co opowiadają ze zdziwieniem za jak małe pieniądze pracują miejscowi. Wypunktowuje ceny usług tragarzy, którzy wnosili jego plecaki na Kilimandżaro. Słucham grzecznie ale też prędko się podnoszę i dziękuję - w końcu w perspektywie jeszcze 5h czekania na lot.

Tak zaczęła się moja miłość do Bao. Zauważywszy moje zniechęcenie rozmową z turystą, zahaczył mnie za koszulę palcem krogulcem głuchoniemy człowiek na lotnisku. Niemal zaciągnął mnie pod witrynę sklepową i wskazał grę. - Kup białasko - to pogramy - dawał do zrozumienia gestem. Spontan to spontan - bez wahania poleciałam do bankomatu i machnęłam się na Bao. Siedzieliśmy na schodach. Pokazał mi dwa rodzaje gry - wersję Bao Simple i Bao Zanzibar, uczyliśmy się na tej uproszczonej. O ile na początku oczarowana magią gry na lotnisku zupełnie sobie nie radziłam, po kilku rundach po raz pierwszy pokonałam w grę miejscowego. Był piękny, październikowy, upalny dzień, chowałam do plecaka mój nowy skarb, upychając go - taniej niż na Zanzibarze! - zakupionymi mydełkami dla znajomych.

NAUCZ SIĘ BAO NIE WYCHODZĄC Z DOMU!
Tutorial Bao:

http://www.baogame.com/

Ugandyjski Breakdance w Różanymstoku / Ugandan Breakdance in Rozanystok

2009-06-21T13:53:00.000-07:00

Results of a breakdance workshop in Rozanystok, Poland/ Efekty warsztatow breakdance w Rozanymstoku, Polska - wynik pracy stowarzyszenia Engram

First song in history written and composed in Luganda as a Polish videoclip!!!/
Pierwszy polski teledysk z piosenką skomponowaną w języku luganda!

Pierwsze dni w Polsce

2009-06-12T14:02:00.000-07:00

Pierwszy raz spali w prawdziwej pościeli.
Pachniała.
Mieli poduszki, w które się wtulali, miękkie, szerokie łóżka.
Rozgoszczeni po przyjeździe do pokojów, po odkryciu, że w łazience jest ciepła woda, po kolei wchodzili pod gorący prysznic.
Po kilku godzinach przyjechał pierwszy gość z prezentami: paczką dezodorantów, psikali się i nie mieli dość.
Pachnieli, jak prawdziwi mężczyźni.

Zeszli na kolację. Ks. Ryszard nie mylił się - uprzedzał pracowników kuchni, że będą za każdym razem jedli, jakby to był ich ostatni posiłek.
Było wszystko: ryż, mięso, sałatka. Potem prawdziwe jabłka, kompot, na talerzach leżały pączki, oni chodzili po dokładki kurczaka.
Wstali od stołu ciężcy, niektórzy chichotali, jak próbowano im podać więcej na talerz.
Zaczęli żartować powtarzając po proponujących w języku luganda: "ha ha, może jeszcze chcesz, może Ci nałożyć?"
Dla nich to było absurdalne, żart, tak nikt nigdy im nie proponował, nigdy do syta.

Po dwóch godzinach zeszli trochę oszołomieni na mszę do kaplicy. Niektórym kręciło się w głowach a Mojżesz nie wytrzymał: zwymiotował i resztę dnia spędził u siebie w pokoju.
Dla pozostałych była to nauczka a w czasie kolacji-grilla wychowawcy powtarzali: nie jedzcie zachłannie.

Trudno było zasnąć - tyle wrażeń.
Mojżesz nie mógł przestać myśleć o tym, jakie przerażenie wywołał u niego pierwszy lot samolotem. Zawsze marzył, by być pilotem, teraz uważał, że to byłoby straszne.

Czekały na nich kolejne, pełne wrażeń, dni.

Chłopcy ulicy z Ugandy

2009-05-27T22:05:00.000-07:00

Chłopcy ulicy z Ugandy, chłopcy ulicy z Namugongo... wpisuję w poszukiwaniu nowych wieści o Simonie, Richardzie, Mosesu czy Ivanie. Dobiega końca kampania medialna na ich rzecz, którą organizuję z Agnieszką. I znów tęsknię za Czarnym Lądem...

Coś na ząb

2009-04-26T22:26:00.000-07:00

W Ugandzie dzieci pozostawiają mleczaki tajemniczym szczurkom. Bajka głosi, że gryzonie wobec posiadania bardzo krótkich i słabych ząbków muszą co jakiś czas je wymieniać. Chętnie korzystają więc z uzębienia ludzkiego i są nawet w stanie za nie dopłacić. Dzieci zostawiają więc wieczorem w kątach siedzib mleczaki, by w nocy małe skarby skradły szczury. Rano w miejsce każdego zęba ma leżeć moneta o wartości 500 szylingów, za równowartość której w sklepie czeka garść cukierków. Zamiast więc biadolić nad luźnym siekaczami, dzieci w Ugandzie spędzają czas na próbach rozruszania mleczaków, żeby wcześniej wypadły :-)

Czwórka już się rusza? Jeszcze nie, trzeba trochę rozbujać...

98.7

2009-04-25T15:00:00.000-07:00

98.7 % chimp – stoi jak wół na brązowej koszulce, którą po powrocie z Afryki podarowałam ojcu. Ni mniej, ni więcej – dokładnie 98.7% genów homo sapiens sapiens dzieli z szympansem. Niby nic - 51% wspólnych genów mamy z bananem a 85% z myszą, ale trzeba znaleźć jakieś dobrze sprzedające się hasło reklamowe

Upał. Jezioro Wiktoria. Płyniemy. Kampala szalała wczoraj, bo Manchester wygrał z Arsenalem. Wielki krzyk w całym mieście, na obrzeżach i w centrum. Dziś wszyscy zmęczeni. Bart ogląda się na Włoszkę – ta przesuwa sznurek buddyjskich paciorków. Słychać ruch wioseł. Barta film o szympansach z wyspy Ngamba dla CNN Inside Africa kilka lat temu wygrał w konkursie na najlepszy dokument afrykański dokument roku – to tej nagrodzie zawdzięczamy zaproszenie na 25 rocznicę powstania Chimpanzee Sanctuary na jeziorze Wiktorii. Przyciąga mnie obecność osoby Jane Goodall, która w końcu jednak na wyspę nie dotrze z powodu choroby jednego z tanzańskich osobników.

Na Ngamba pierwsze kroki kieruję do szpitala dla szympansów. Moim głównym celem jest wiedza, na ile człowiek ingeruje w ich życie. Przeraża mnie zamknięcie szympansów w jednej części wyspy i uzależnianie ich dokarmiania od człowieka. Spędzam bite 6 godzin na rozmowach z lekarzami i psychologami (głównie z Instytutu Maxa Plancka) i słyszę nowinki większe niż te, że szympans jest w stanie zaplanować akcję rzucania w turystów kamieniami.

Szympansice na Ngamba dostają pojemnik tabletek antykoncepcyjnych, które przed połknięciem rozdzielają między sobą, poproszone o oddanie mocz na badania biorą pojemnik i wypełniony oddają, a niektóre szympansice umiały gestami pokazać, że wolą plastry od tabletek. Reagują na imię, choć te oswojone z wyspą i trenerami nie odróżniają innych szympansów od ludzi i zbyt silnie chwytają ludzi za rękę.
Prawdziwą, nieopublikowaną jeszcze nowością jest w miarę dokładne skorelowanie skali częstotliwości dźwięków z konkretnymi potrzebami szympansów. W ubiegłym roku także po raz pierwszy przeprowadzono – właśnie na Ngambie – eksperyment. Na altruizm - czy szympans świadomy tego, że nie dostanie bananów z zamkniętego pudełka w sąsiedniej klatce, ułatwi jego otwarcie pociągając za sznurek, co pozwoli na to, by inne osobniki mogły się pożywić. Odblokowuje mechanizm nawet osobnikom, za którymi nie przepada.

Seks u szympansów traktowany jest nie tylko jako zajęcie reproduktywne, ale u pokłóconych osobników jest to sposób na pogodzenie się. Kilka procent szympansów na wyspie dostaje leki antyretrowirusowe – mają wirus SIV, szympansią HIV, która rzekomo przeszła później na człowieka[1]. Co ciekawe, jedną ze ścieżek walki z HIV jest odkrycie, dlaczego szympanse są nosicielami SIV, ale na niego nie umierają.

[1] Oskarżony o doprowadzenie do takiego stanu rzeczy był niesłusznie przez niedługi czas polak, niejaki prof. Koprowski. Podejrzenia wkrótce zdementowano http://www.falszywy.trop-reportera.pl/aids-hiv/aids-hiv/aids-hiv.html

SWAHILI COAST, Tanganyika, 19 października 2008

2009-02-06T10:58:00.000-08:00

Słowo Tanzania pochodzi od dwóch: Tanganyika i Zanzibar. Tanzański prezydent Nyerere słynie z tego, że scalił dwie całostki w jedno.

Jestem w autobusie do Dar es Salaam (arab. Dom Pokoju).

- Niesamowita te tanzańskie domy, prawda? – szepcze mi w ucho współtowarzysz podróży, wskazując palcem na przesuwające się za oknem małe konstrukcje. Nie dziwi mnie to stwierdzenie - nie ma co porównywać ich z ugandyjskimi.
- Ładne w istocie – przyznaję.
- Przede wszystkim solidnie zbudowane, moja droga. Jak patrzę na te domy z kamienia to wiem, że one doczekają nadejścia Jezusa Chrystusa. A Masajki -nasze sąsiadki - podobają Ci się? – karmi mnie oczywistościami, traktując jak zwykłą turystkę.
- Tak, piękne. A domy solidnie zbudowane – poprawiam się.
- O, dobrze to ujęłaś – Masajki są piękne. A dlaczego? – miejscowi czasem chcieliby mnie zagryźć. Niestety znam prawidłową odpowiedź.
- Bardzo prawdziwe, piękne w swojej ludzkiej autentyczności. Nie ma w nich żadnego plastiku.
- No takiej odpowiedzi to się nie spodziewałem od muzungu. Ale dokładnie tak samo myślę.

Pączek i parówka

2009-02-06T09:54:00.001-08:00

Dobrze jest pisać o Afryce z perspektywy czystego biurka w Mokotowskim mieszkaniu, zagryzając pizzę, ze stopami opartymi o kaloryfer. Dobrze nieskończenie rozkoszować się różnymi smakami: czosnkowymi sosami na chrupiących, doprawionych ziołami grzankach, plastikowymi misiami Haribo, ciepłymi ciastkami z jabłkiem i cynamonem na francuskim cieście. Za oknem księżycowy, nie bardzo szczypiący w nosy klimat. Gołe drzewa i granatowo fioletowy kolor nieba o szóstej po południu już trzeci miesiąc, Amy Winehouse jak kot, słodko zawodzi na cały regulator.

Potrzebowałam tej zmiany, chciałam wreszcie brzuch zapchać, jak wróciłam miałam możliwość spróbowania wszystkiego. Najtrudniej było zabrać się do pisania, tyle było rodzajów szamponów do nałożenia na włosy i perfum do psiknięcia w dziwne miejsca. Zmysły mam wciąż wyostrzone, uśmiechów szukam pełniejszych i emocji bardziej podkręconych.

Pracy nie mam, pewnie wyglądam i piszę w zbyt nudny sposób. Dla mnie teraz im bliżej szczerości, tym ciekawiej. Może moje CV wygląda dość niewiarygodnie i najwyżej można je przejrzeć z powątpiewającym i kpiącym uśmiechem. Nie mogę się najeść, wskazówka wagi przesunęła się o 10, wielkich, mamucich oczek. Nie chce mi się ciekawie pisać ani niczym zasłużyć na wielkie pensje czy ludzkie pochwały. Nie chcę być znana, ostatnio marzę, by walczyć w cichości biurka o wielkie sprawy.

Tymczasem wiele jest afrykańskich zapisków, które nie ujrzały jeszcze światła dziennego, zabieram się więc niniejszym do roboty – wklejania.

Staszek, 2 września 2008

2008-09-02T06:32:00.000-07:00

Staszek jest w wieku mojego ojca. Ostatni raz był w Polsce w grudniu, na święta, ale rodziny nie widział. Tłumaczy mi przy piwie w małym barze w Kirece, że tylko go denerwują, więc wolał święta spędzić z kolegami, bo "przyjaciele z podstawówki pozostają na całe życie".
- To ilu masz synów, Staszek?
- Dwóch - spuszcza głowę. - Jeden ma 16, drugi 14.
- Nie tęsknią za Tobą?
(milczenie)
Do Ugandy Staszek wyjechał 12 lat temu, za pracą. Przyciągnęła go reklama w lokalnej gdyńskiej gazecie. Poszukiwano pracowników w przemyśle stoczniowym na równiku. Siedział w porcie, już wtedy miał słabość do alkoholu. Do tego problemy z żoną i dzieci. - Trzech nas chciało tej roboty - ale ja miałem największe doświadczenie - tłumaczy z uśmiechem.
Mowa Staszka jest dla mnie niezrozumiała. Często zaczyna zdanie, kończy je w myślach. Zdarza mu się zapamiętać się i tracić kontakt z otoczeniem. Po kilku minutach wydaje mu się, że wytłumaczył mi wszystko, co zdążyło przejść mu w tym czasie przez myśl. „Zdziczałem i czarni mi w tym sporo pomogli” – powtarza sięgając po piątą tego wieczoru butelkę.
Jedyną osobą, z którą, jak twierdzi, utrzymuje dobry kontakt jest jego przybrana córka, 16-letnia Ugandyjka, Jackie. „Nazywa mnie ‘dad’, wiesz?” – powtarza przez łzy. Nie umie powstrzymać histerycznego łkania. Wynajmuje dom dla obojga i płaci za Jackie składkę szkolną.
- Nie jesteś z nią związany? – pytam uważnie śledząc jego ruchy.
- No co ty, robię to bezinteresownie. A po paru chwilach dodaje: - Próbowałem kilka razy trochę ją podotykać, ale nie chce. Naprawdę jej nie rozumiem.
Ja też nie rozumiem Jackie i jej rówieśniczek. Od wielu lat organizacje pozarządowe bezskutecznie próbują walczyć z ugandyjskim fenomenem „sugar daddies” – sponsorów.
Staszek odwozi mnie do domu. Po drodze ledwo uchodzimy z życiem – Staszek omal nie doprowadził nas do bardzo groźnego czołowego zderzenia. Nie udało mi się go przekonać, żebyśmy wzięli taksówkę. Prowadzi, jak miejscowi, nawet po kilku piwach, 4 razy „skasował samochód”, za każdym razem wychodził bez szwanku. Po traumatycznym przeżyciu nie pozwala mi wysiąść z samochodu, zmusza mnie, bym została i pojechała z nim zobaczyć miejsce pracy. Z duszą na ramieniu pokonuję trasę. Wysiadam.
- Moja koleżanka mieszka w pobliżu – przekonuję.
Staszek żegna się ze łzami.
- Tak bardzo chciałem porozmawiać z kimś po polsku, dziękuję, że się zgodziłaś.
- Do widzenia– żegnam Polaka po raz ostatni i znikam prędko za rogiem.

Matatu, 21 lipca 2008

2008-07-21T05:02:00.000-07:00

Za oknami matatu przesuwają się scenki. Na moich kolanach ciepło czyjejś, swobodnie spoczywającej dłoni. Nie czuć w niej spięcia, nie znać stresu, to tu w Ugandzie jakieś abstrakcyjne pojęcie. Właściciel dłoni pewnie przejęty jest swoimi małymi sprawami, ale nie wpływa to na stan jego ciała a nawet umysłu.
- Przesuniesz się odrobinę? - pytam trochę nerwowo.
- Ja z tym nie mam żadnego problemu – odpowiada i posłusznie daje mi miejsce.
Nie ma może w umyśle mojego sąsiada miejsca na zbyt perspektywiczne myślenie, ale nie ma też przejęcia problemami, których nie ma. - Nie denerwuje Cię w Kampali ten tłok, kurz i korki? – pyta szczerze.
- Ja przyzwyczajona.
- Ja chyba wkrótce wrócę na wieś i będę kopać.
No tak, przecież zawsze można wrócić na wieś – myślę. Wszystko daje ziemia, do takich standardów są przyzwyczajeni w większości pochodzący z innych części Ugandy mieszkańcy Kampali. Dobrze wrócić na wieś. Nie ma oczekiwań, nie ma roszczeń, nie ma zawodu. Mimo to znam takich, co od 8 lat kilka razy w tygodniu powtarzają, że niebawem wrócą na wieś. Nie mogą długo usiedzieć w stolicy, tęsknią za wykarmionym słońcem mango z północy. Ale nie wracają. Konflikt wystraszył ich na dobre i nie wiadomo, czy nadejdzie wiecznie oczekiwany dzień powrotu do ziemi obiecanej. Pojawiła się też perspektywa życia według nowych standardów, trudno je porzucić na rzecz grzebania w ziemi. Mimo to, Mama Rose powtarza zawsze, że Kitgum jest naj. Cieszą mnie przejawy lokalnych patriotyzmów. To napawa nadzieją na jedną Ugandę, bez podziałów i wojen.

Wyglądam za okno. Zawsze wrażenie robi na mnie ile można załadować na taki rower albo motorową taksówkę boda-boda. Z bagażnika jednośladu czasami zwisa bezładnie tuzin powiązanych w pęczek za nogi żywych kur lub wytrzeszczających oczy gęsi czekających na przeznaczenie.

Zanya, 14 lipca 2008

2008-07-21T05:00:00.001-07:00

Przechodzę codziennie przez mały targ. Na targu obstępuje mnie gromadka zakatarzonych, brudnych czarnych istotek. Obejmują uda, wtulają się w pupę. Wczoraj wracałam z Namugongo do domu, ale nie wiedziałam, czemu wszystkie kobiety stały murem wzdłuż drogi, dwie lamentowały.
- Zanyę posłali do sklepu po mleko i wpadła pod samochód. Ma 6 lat, to ta, co cię tak kocha – tłumaczy Derrick.
- Gdzie ona jest? Co się z nią stało?
- Wsadzili ją na pickupa.
- Żyje?
- Chyba tak, trzęsie się w konwulsjach to chyba żyje, ale już długo tak leży, stopę jej odcięło, ma rozciętą mocno głowę, dużo krwi straciła a oni wciąż czekają.
- Mój Boże, na co czekają?
- Ta kobieta, która ją potrąciła siedzi tam na krawężniku – widzisz? Nie jest w stanie prowadzić. Masz prawo jazdy?
- Mam, gdzie zawieźć? Do publicznego, tak? Mulago?
Słyszymy pisk opon. Za kierownicą jakiś mężczyzna, tuż obok sprawczyni wypadku.

W nocy zadaję pytanie Mamie Rose, z którą mieszkam.
- Tych ludzi z targu przecież nie będzie stać na pogrzeb, Mama, jak oni grzebią zmarłych?
- Zawiną ją w kocyk i pod drzewo, koło drogi.

Rano nie wytrzymuję napięcia. Zanya, Zanya. Wychodzę za bramę i zapalam papierosa, pozdrawiam przechodniów, tu wszyscy mnie znają. Zaczepiam nieśmiało:
- Ssebo, ta dziewczynka, żywa?
Kiwa zaprzeczająco głową. Dopalam i wracam do swoich dziennikarskich spraw. Wieczorem wychodzę, umówiłam się ze znajomymi w centrum Kampali. Po drodze wstępuję do domu Derricka.
- Słyszałaś o dziewczynce? – wita pytaniem
- Słyszałam, ale powiedz.
- No więc jest w szpitalu i wyobraź sobie jest już w stanie siedzieć. Wczoraj w prywatnej klinice udzielono jej pierwszej pomocy a potem przewieźli do Mulago.

Dopada mnie euforia, nie rozumiem siebie, tak bardzo mi zależy na losach tych małych, co całe życie spędzą na targu. Tu się urodzili, tu umrą i tu będą pochowani. W tym czasie będą mieli swoje małe sprawy i zarobią swoje małe pieniądze. Będą pić cienką herbatę, w tym czasie ich dzieci będą bawić się oponami. Tylko gdy zacznie padać deszcz na targu będzie cicho i sennie.

Benetton za 5 zł, 5 lipca 2008

2008-07-21T04:59:00.002-07:00

Kupiłam na moim targu najpiękniejszą suknię, jaką kiedykolwiek miałam. Od Benettona, za 4000 szylingów, równowartość 5 zł. Handlarka pewnie spuściłaby z ceny, ale nie miałam serca się targować. Tutejsi nie znają wartości ubrań z darów(a może to my nie znamy?). Suknia nieużywana, najwyższej jakości, stać na nią tylko białych turystów, miejscowi i tak nie kupią, ci co nabędą, nie zwrócą uwagę na jakość materiału czy metkę. Suknia traktowana jest jak suknia, koszula jak koszula, kupowane są ze względu na przeznaczenie a nie kolor, jakość wyrobu czy trendy.

Robota murzyna, 28 czerwca 2008

2008-07-21T04:59:00.001-07:00

Raport: Afryka zapleczem Europy

Kilka razy dziennie nagabują mnie: biała, daj pieniądze.

- My też kilkanaście lat temu żyliśmy w biedzie, też nie było nas stać, niewiele można było kupić w sklepie, ale przynajmniej mieliśmy jakąś godność, nie wyciągaliśmy ręki – tłumaczę Josephowi – wy chyba swój honor macie w poważaniu.

- Nic nie wiesz o Afryce. Jesteś jedną z wielu białych, którzy odwiedzając nas, stawiają wciąż te same pytania.

- To mi wytłumacz. Chcę wiedzieć więcej.

- „Biały osadnik” zawitał tu kilkaset lat temu i nawet, gdy uzyskaliśmy niepodległość – nie zamierzał się stąd ruszyć. To co, że biały - jestem już w końcu Kenijczykiem - twierdził - zostaję. To biali zostali więc głowami firm, to oni dziś przedstawiają czarnemu gotowe projekty: jeśli chcesz zjeść, zgłoś się do tamtego "projektu", jeśli chcesz posłać dzieci do szkoły, wybierz się do włoskiego księdza, jeśli chcesz założyć firmę, idź do białego po dotację. W jaki sposób nasza mentalność ma się zmienić, skoro autorami projektów rzadko jesteśmy my sami? Dla nas Ty, biała, to od kilkuset lat synonim pieniądza. Jeśli do mojej organizacji pozarządowej przyjeżdża grupa Amerykanów, którzy zostawiają dzieciom ulicy mnóstwo pieniędzy, to oni są bohaterami. Gdy później zajrzysz, by pomóc tym samym dzieciom, porównają Cię z nimi: powiedzą, tamci Amerykanie to goście, a ta przyjechała, ma – na pewno ma, tylko nie chce nam dać. To wy, biali, budowaliście tu koleje, sklepy, ośrodki, szkoły. To wy stworzyliście tę zależność, nie my.

- Jak to możliwe, że młodzi ludzie godzą się na pensje wysokości 200 zł, czemu nie negocjujecie stawek, przecież to uwłacza waszej godności!

- Tu nikt o godności nie rozmawia. W jaki sposób mamy negocjować stawki – za nami kolejka chętnych do pracy, mamy świadomość – jeśli nie ja, szybko znajdzie się na to samo miejsce ktoś inny, lepiej od razu zakasać rękawy i mieć kilkudniowe doświadczenie w kieszeni. Robotę za 200 zł bierzemy z pocałowaniem ręki.

Ja nie byłem w Europie, ale mogę powiedzieć, że ją znam, niekiedy lepiej niż sami Wy sami. Wiem o jej historii, o potęgach austriackiej, niemieckiej, rosyjskiej, francuskiej...wiem też, że pod koniec lat 50-tych w Europie liczyły się tylko Stany i Rosja i to między nimi rozegrała się o Was bitwa. Wygrał kapitalizm, bo pod hasłem tzw. pomocy, za którą - nawet w perspektywie długoterminowej - nic nie chciano w zamian, zaoferowano Wam olbrzymie pieniądze. Dlatego się mówi, że przegrał socjalizm. Kupili Was, ale czy jesteście szczęśliwi?... Byłaś kiedyś w Kenii?

- Nie.

- Byłem tylko kilka dni, ale, naprawdę, w porównaniu do Ugandy, Kenia to bardzo rozwinięty kraj. Ale czy tamci ludzie są szczęśliwi tak jak Ugandyjczycy? My mało mamy, ale nie narzekamy, zawsze się uśmiechamy. Ale przede wszystkim nie narzekamy tak często jak Wy.

Przegląd prasy - Daily Monitor, 25.05.2008

2008-05-25T14:51:00.000-07:00

A YOUNG BOY'S PRAYER

Dear God,

I am sorry for the wrongs the leader of the Lord's Resistance Army, Joseph Kony, has done to the people of norhtern Uganda. Please forgive him, because he is mad and therefore does not know what he is doing. He is seriously sick and needs special help. You can help him by making him know through the Holy Spirit that he is doing wrong. Forgive Kony even though he terrorises your other children like that.

Remember he is your son too.

Jonathan Wynand Ssempa, Greenhill Junior Academy

Za wolność, 29 kwietnia 2008

2008-05-24T00:34:00.000-07:00

Wokulirę S. poznałam w matatu. Zdziwiła mnie jego krytyczna postawa wobec ugandyjskiej rzeczywistości - na kolanach leżała teczka a na niej luźne kartki z wyjętymi fragmentami międzynarodowych dokumentów w systemie przestrzegania praw człowieka, szczególnie tych dotyczących wolności mediów.

Niezły tekst – wskazałam na jeden z ustępów. On pierwszy zapytał się, czy też jestem dziennikarzem. Następnego dnia brałam udział w zorganizowanym przez niego spotkaniu Human Rights Network – Uganda – stowarzyszenia dziennikarzy pragnących walczyć o swoje prawa. Najpierw na środek wyszedł Andrew M. – dziennikarz tygodnika Independent, aresztowany przed rządowych agentów przed domem za niepozytywną publikację dzień wcześniej. Po nim zaczęli występować inni: dziennikarze z Daily Monitor, Radio Sapiensia i inni z Independenta. Sceptycznie podchodziłam do ich wynurzeń. Nie mogłam powstrzymać myśli, że to spotkanie jest niezmiernie pompatyczne, wyreżyserowane, na wyrost – ten śpiewany przed spotkaniem hymn Ugandy, skandowane okrzyki: my chcemy wolnych mediów powtarzane przez zgromadzonych jak litania, zorganizowany przemarsz z przygotowanymi wcześniej kolorowymi plakatami. Gdy Wokulira zasugerował, że przejeżdżający obok Independenta samochód to kolejny patrol, stwierdziłam: to cyrk, farsa, Orwell, zwijam się stąd.

Seria kolejnych aresztowań i pobić zaburzyła jednak mój spokój ducha i postanowiłam dowiedzieć się więcej o batalii z tajemniczą, niezdefiniowaną siłą agentów rządowych. Co ciekawe, za sprawą Wokuliry wszelkie incydenty konsekwentnie znajdowały swój epilog w sądach. Prześladowani dziennikarze co dzień stawiali się na komisariatach, oczywistym stało się dla mnie powiązanie pomiędzy aresztowaniami a wcześniejszymi niepochlebnymi publikacjami. I patrzyłam na Wokulirę z niekłamanym podziwem. Daje ducha HURINET - żywemu ciału, czemuś zupełnie nowemu, nieobecnemu wcześniej w Ugandzie a będącemu przejawem prawdziwego, autorskiego i niekwestionowanego krytycyzmu.

Stworzyć coś swojego

2008-05-24T00:29:00.000-07:00

Wydaje mi się, że ominęły mnie kolejne serie „Tańca z gwiazdami” i „Jak oni śpiewają”.

To spostrzeżenie przywodzi na myśl inne: w Ugandzie od początku mojego pobytu z miejscowych ust nie schodzi jedna z bodaj najbardziej zajmujących historii - perypetie wenezuelki Marii Clary i jej niespełnionej miłości, Alejandro. Tania nowela „Sekret miłości” to obowiązkowy punkt programu przyciągająca przed szklane ekrany Ugandyjczyków małych i dużych, nastoletnich chłopców i dorosłych mężczyzn, młode dziewczątka i matrony klanów. Podchodzą bezkrytycznie do serwowanej w serii papki, zdają się nie zauważać powtarzalnych schematów typowych dla tanio wyreżyserowanych programu typu Idol czy You can dance. Nie są w stanie ocenić czy dany program jest wyreżyserowany i w jakim stopniu.

Żywiołowe reakcje i rozemocjonowanie: prychania, jęki zawodu, parskanie śmiechem, cmokanie. Jedynie niektórzy podświadomie wyczuwają pewien schematyzm i są w stanie przewidzieć dalszy ciąg mydlanej historii.

Niepokoi, że młode pokolenie działa odtwórczo, kopiuje obserwowane zachowania. Nie czuje, że tworzy historię, nie zdaje sobie sprawy z posiadanej mocy twórczej. Nowe ugandyjskie programy telewizyjne bezmyślnie kopiują amerykańskie scenariusze. Charakteryzujące się niebanalnymi rytmami i niepoddające się znanym schematom ludowe przyśpiewki zostają powoli odarte z tego, co etniczne, tajemnicze i pociągające.W muzyce współczesnej chodzi głównie o nieskomplikowany tekst, i zawsze ten sam rytm, na dwa. W tym dość podzielonym kraju brakuje odwagi, by wskrzesić to, co ugandyjskie, takie inicjatywy powstają głównie za sprawą zaangażowanych działaczy organizacji pozarządowych.

Nadzieję na zdrowy nacjonalizm, narodziny tożsamości narodowej daje nabożeństwo, z jakim podchodzi się do lokalnego jedzenia. Mało jest produktów, które stałyby się bliższe miejscowym sercom niż matoke, milet czy kasawa. Żadna herbata nie przebije miejscowej lury Mukwano, tylko słona margaryna Blue Band i przyprawa Royco zaspokoją ugandyjskie podniebienia. Słodki kukurydziany chleb, który jakiś czas temu zawitał do sklepów zrobił furorę i stał się głównym elementem ugandyjskiego śniadania. Wata, jakich mało, ale wata ulubiona.

Oboz dla uchodźców, Kitgum

2008-05-15T02:26:00.000-07:00

Bbiina, 6 maja 2008

2008-05-06T10:06:00.002-07:00

Nie widziałam tu droższej książki. Wydałam 133.000 szylingów (około 100 dolarów) na „Pax Musevenica. The history of the regime”. Siedem razy droższa niż autobiografia papy Museveniego „Zasiewając ziarnko gorczycy” czy inne książki opiewające fenomen ugandyjskiego wątpliwego dość systemu „jednopartyjnej demokracji”.

Oddaję się tematowi poczucia wspólnoty, konstytutywnej wartości dla historii Afryki i Ugandy. Szef plemienia historycznie był zazwyczaj ojcem klanu, dzięki temu całe grupy trzymały się razem. Duch jedności, który zwalczył na tym terenie kolonializm, jest dziś przeszkodą na drodze do demokracji, powodem korupcji i neopaternalizmu. O tym będę nadawać w najbliższą sobotę w „Raporcie”.

Mrówki w klawiaturze

2008-05-06T10:06:00.001-07:00

W moim laptopie zalęgły się mrówki. Jest to dość zabawne spostrzeżenie. Całe kolumny wymaszerowują przy dotknięciu klawiatury komputera.

Zresztą nie tylko w laptopie. Jeden szlak prowadzi niestety przez moje łóżko, co wiąże się z uczuciem delikatnego łaskotania części ciała narażonej danej nocy na kontakt z intruzem. Pozwolę sobie nie zagłębiać się w szczegóły, pomimo że mrówka nie omieszka zajrzeć w najmniej dostępne zakątki mojego ciała. Jedyną myślą, jaka pozwala mi odnosić się zwycięsko do tej niepisanej bitwy jest fakt, że mrówki jadłam, i to o wiele większe. Do najsmaczniejszych jednakowoż nie należały, honorów im więc składać nie trzeba.

U Matki Boskiej za piecem, 14 kwietnia 2008

2008-05-06T10:05:00.000-07:00

Spędzam noc u średnio zamożnej rodziny. Kąpiel tutaj różni się nieco od kąpieli w Namugongo i Bbinie. Prysznic według metody na mały ręcznik. W prosty sposób można stojąc w misce umyć się całemu przy pomocy dwóch kubków wody – miskę zapełniając jedynie do połowy. Dla mnie przewidziany był jeden kubek i dałabym radę, ale długie włosy wymagają spłukiwania. Być może inaczej będzie to wyglądać, gdy w najbliższy weekend dam sobie zapleść warkoczyki.

Metoda na miskę różni się nieco od metody na obóz dla uchodźców. Tam główną zasadą jest zamknięcie oczu nie przestrzegając jej można nie wytrzymać pobytu w maciupcim wychodku – karaluchy chodzące po ścianach spasione są do siódmej potęgi.

Jednak najlepsza jest metoda na ciepłą wodę w Bbinie. Sączy się ciureczkiem, polewam głowę cienką strużką i gęba mi się śmieje. Woda ciepła.

Przezabawna rodzinka. Wujek muzułmanin, Agnes katoliczka, nieustannie się modli. Przed gumą do żucia, wypiciem wody, przed odpaleniem lokalnego Radia Maryja o 5 rano i po, zaraz przed mszą o 6.20. Pacierz przed figurą Matki Boskiej przed wejściem do kościoła i po zakończonej mszy (Agnes powtarza, że dzięki mszy w radiu zna Ewangelię jeszcze przed nabożeństwem. Prawdziwy fanatyzm religijny, różaniec za różańcem, no i przeszkadza moje klikanie w klawiaturę.

U Agnes odkrywam, że klękanie przed wujkami daje specjalne przywileje. Od razu jesteś potraktowana/y jak domownik. Od momentu uklęknięcia obowiązuje porozumiewanie się bez słów. Ugandyjska kultura wobec niezwykłych upałów musiała wykształcić system gestów i mimiczny kosztem jak najmniejszego wysiłku ciała. Często nie słyszę odpowiedzi na moje pytania, lecz otrzymuję potwierdzenie rozmówcy delikatnie unoszącego brwi. Nawet, gdy jestem wtulona w plecy kierowcy boda-boda, wiem, że gdy milczy – mówi tak. Potwierdzenie przez bycie. Byt, który w sobie zawiera słowo tak.

Antagonizmy. My i oni

2008-05-06T10:04:00.000-07:00

Baby Cool – to miejscowy piosenkarz, którego hit zrobił swojego czasu w Ugandzie furorę. Wszyscy powtarzali wtedy słowa popularnej piosenki: bafudde, bafudde - „oni nas nienawidzą”. Do dziś napis zdobi lokalne taksówki matatu i boda-boda.

Oni. Dokładnie nie wiadomo, kim są, ale wiele relacji rozpatruje się tu w kategoriach my i oni. Oni to ci, którzy nas obmawiają i są nam nieprzychylni, bo my się dorobiliśmy, bo nasz statut majątkowy się poprawił. „Chcieliby, byśmy się podzielili - my przywykliśmy do wyższych standardów. Bafudde.”

„Mają tyle pieniędzy. Zbywa im. Dlaczego się nie podzielą? To, co mają, dostali w darze od Boga, dlaczego dziś sobie zawdzięczają dobrobyt, w jakim przyszło im żyć? Woda sodowa uderzyła im do głowy, bafudde, bafudde.”

Tym słowem określa się odrzucenie przez pozostałych. Przez Nich. Bunt.

Pieniądz dzieli miejscowych i miejscowych. Dzieli czarnych i białych, ale dzieli też czarnych i czarnych. Ta antagonistyczna relacja jest dziś w Afryce typowa nie tylko dla różnych ras, ale także dla różnych klas. Nie trzeba wywodzić się z klasy wysokiej, by do niej należeć. Pieniądz określa klasę. Słowo nuworysz nie istnieje i jest pomijalne. Nie istotne „kiedy”, ale „czy”.

W drodze do Gulu, 3 kwietnia 2008

2008-05-06T10:03:00.000-07:00

Sprzedawcy zza okna stale nagabują siedzących w autobusie. Wyciągają szyje i ręce: mięso na patyku, banan, woda, mango. „Mango? Niemyte? Nie dziękuję.” - „Masz w prezencie”: młoda dziewczyna wciska mi do wyciągniętej za okno autobusu ręki. Uśmiecham się ciepło. Wyciągam ręce i owoc za okno, by przemyć je w wodzie z butelki. Ochotę na mango przepłacę siedemdziesięcioma kilometrami wyciągania sobie włókien soczystego i rześkiego mango z pomiędzy zębów. Nie mam na nie sposobu. Teraz rozumiem, dlaczego Monika usilnie nakłaniała mnie przed wyjazdem do zabrania nitek do zębów. Nie wiedziałam tylko, że powinnam mieć je stale przy sobie. Próbuję wygrzebywać opakowaniem po herbatnikach, moją starą wizytówką – bezskutecznie. Jak głupia siedzę z palcami wetkniętymi pomiędzy żuchwę górną i dolną, próbując wyłuskać choć jedną niteczkę. Mój sąsiad widząc moje poczynania wreszcie lituje się i sprzedaje mi sposób swoich dziadków: rękaw koszuli. Eureka! „Nyerere, dlaczego nie powiedziałeś mi wcześniej? Gdybyś nie milczał, oszczędzone byłyby mi długie godziny dłubiania”. „Myślałem, że jako biała nie będziesz skłonna wkładać sobie bluzki do buzi.” Wzruszam ramionami, znów niedogodnościami przepłacam kolor skóry.

Metoda na materiał jest skuteczna, zabiego trwa zaledwie 10 minut, odbywa się przy pomocy suchych kawałków rękawa. Szeroko się uśmiecham. „Czysto” – orzeka towarzysz podróży.

Nade mną gwiazdy, tuż obok obóz dla uchodźców i granica z Sudanem. Siedzimy przed chatą, w której będę spała z rodziną Nyerere, który mnie tu zabrał. Wczoraj nagrywałam szefa obozu w Gulu, który zna Kony’ego. Kazał wszystkich w domu pozdrowić.

Atrybuty męskości, 20 marca 2008

2008-05-06T09:52:00.000-07:00

Na skwerach Kampali lądują wielkie marabuty i kleszczaki afrykańskie. Pastwią się nad resztkami wydłubanymi ze sterty śmieci.

W Ugandzie brak romantyzmu, mało na ulicach delikatności. W mieście Trudno spotkać wróbelka, słowika, mało uwagi poświęca się niewielkim ptaszkom. Dominującą jest obecność kleszczaków, wielkich marabutów, gąsiorów, indyków z grubą gardzielą. Atrybuty i symbole męskości przeważają w tutejszej przyrodzie. Dobrze jest, gdy coś zwisa, gdy się przelewa. Naładowane do granic możliwości pickupy i rowery wożące po kilkadziesiąt kilo bagażu, obwisłe kobiece piersi, zamiatające o ziemię skrzydła próbujących unieść się do lotu ptaków; przy lądowaniu ledwo dają się złożyć; przyrodzenie słonia, ciągnące się po trawie. Obfite kształty sunących powoli ulicami Ugandyjek, wydatne policzki i wyłupiaste oczy. Także ich wzrok przyciąga to, co wzbudza pożądanie, jest w pewien sposób w nadmiarze.

Nie tęsknię za ckliwym europejskim romantyzmem i gestami bez pokrycia. Za push-upami i cukierkową modą, pretensjonalnym rowerem z lat trzydziestych z piękną, długowłosą pasażerką w groszkowej spódnicy. Za i-podem wystającym z kieszeni wyprasowanych w kant spodni od Versace. Zapomniałam już smak wytrawnego wina, nawet wielofunkcyjny piekarnik parowy nie jest dla mnie sekretem genialnego smaku potraw.