Short a quarter of soap

In spite of the government’s initiative, the refugee camps in Northern Uganda are still bursting at the seams.

by Helena Goldon

Shanty towns, made up of innumerable clay huts, each numbered with chalk, engulf the landscape. Proud mothers, grandmothers and clan elders pose for photos, each in front of the makeshift housing they’ve called home for over 20 years. When they find out that a white journalist is coming to visit they arrange the hut especially by bringing chairs from the neighboring camp. I sleep on a rented bed with the clan all around me on the floor. At night a noise wakes us up – rats. Young girls carefully light up kerosene lamps – each match has here a value. I invite them to join me on the bed but they refuse. In the morning the members of the clan will have nibbled fingers, rats will have mercilessly tortured their hands.

The influx of aid workers to Acholiland is gargantuan - during a short interview with one of the UN officials I learn that in Gulu – the epicenter of the 22 year old war – the number of registered NGO’s (4,000) already outnumbers the official figure for street children in the entire town.

Nonetheless, initiatives on the ground are scattered and many are out of place. The distribution of 15,000 free treatment cards for health centers by one NGO seems ridiculous when contrasted against the fact that people are still living beside waste dumps and filthy latrines – the very sources of the bacteria and diseases that are decimating the camp. The promotion of mosquito net use, distributing condoms or the promotion of healthy lifestyles seems to fade in comparison when the everyday battle is for something more important, more fundamental. Food.

When 4 years ago the World Food Programme systematically supported refugee camps in Northern Uganda, each of the families would get around 50 kg of maize monthly. For 8-10 people. Today there is no maize and I can’t really figure out what the habitants of the camp eat. They themselves find it hard to answer the question ‘How are you able to survive with no job, no income generating activity and insufficient support from the NGO’s working on the ground?

When I ask about our supper they answer with a toothless, genuine smile. I soon find out that our meal will consist mainly of white ants, a realization for which my stomach is going to pay a high price. The meal, made up of roots, ants and some maize mixed with sand, grinds down teeth. The sound of masticated gruel is accompanied by an orchestra of clicking cicadas, and the noise of bonfire parties where one beer is mixed with water so that it suffices for ten.

Before talking to the self-appointed chief of the camp, activists of the local NGO’s advise me to buy a box of blue soap for the camp inhabitants. We cut it in quarters. This will meet the needs of a few dozen families - one quarter for one family for one month.

•••

According to local NGO officials, there are around 146 people dying daily in the IDP camps in Northern Uganda, mainly from disease and hunger – resulting in death toll higher than that have suffered in the Iraq War.

It’s quite intriguing how the leader of the LRA, Joseph Kony, a semi-illiterate man who hardly went beyond Primary Seven and is not a known military strategist, could sustain a rebellion for over 23 years and remained elusive. Thus far, not only didn’t he lay his arms after the 2006 agreement between Uganda’s government and LRA but he also evaded signing the final peace agreement in Juba by not turning up on the prepared meetings. After all, the Ugandan government has been agreeing to meet the demands of the rebel, who is hiding in the Democratic Republic of Congo, promising to protect him from his arrest warrant released by the International Criminal Court in 2005.

As explained by the president’s opponents such as Dr Kizza Besigye, one of the main factors which have kept the war in Northern Uganda going on for two decades was its political functionality for President Yoweri Museveni and his National Resistance Movement. It would also explain the allegations of the presence of so called ‘ghost soldiers’ in the UPDF army, a fact strongly denied by the Uganda government. One way or another, a rebellion group accounting for 500-1000 soldiers sneering at the rest of the world in the XXI century seems impossible.

Long sleeve

In the evenings I try to listen to as many stories as possible from the little refugees from Lord’s Resistance Army. The most moving is the story of a 25 year old, Monica Odong. Kidnapped as a 7-year-old she had no concept of the situation she was in. ‘They told us to kill our brothers and sisters because we were too numerous to enter Sudan as an entire group– they said that that was how we were going to gain strength. While marching through the bush, I would stumble over other children’s bodies.’

Children have borne the biggest brunt of the conflict – an estimated 30,000 children have been abducted and forced to join the rebel’s ranks to serve as child soldiers. Abducted children became Kony’s soldiers and servants, the leader himself is a husband to over 70 of the kidnapped girls and a father to over a hundred of their children.

In the Joseph Kony’s army you are not supposed to oppose his will. If you spoke when not requested to, they would cut off your lips. If you objected in any other manner, you would be faced with a question: “do you want a short or a long sleeve?” the answer of which results in your arm being cut off at the elbow or the wrist.
In the camp I met many refugees without limbs, ears or noses. They tell me their stories.

When the animosity reaches irreconcilable levels

After a dozen interviews with the former abductees, I realise that the Eurocentric perspective is not compatible with the mentality of the Acholi tribe. When asked in the event of Kony’s return would the local community forgive him, I kept on hearing a positive response. The fact that he is guilty of the genocide of the sons and daughters of the tribe fails to convince my interviewees. ‘If he comes back, I will forgive him’ – the answer resounds like an echo.

I start to question myself and try to figure out whether this response is a result of the fear of being recorded or the colour of my skin, or maybe just lack of trust despite my assurance I wouldn’t release their names to the public.
- It’s Mato Oput – they explain. – Acholi’s tradition to forgive anybody who committed an offence. “Our tradition lasts for ages and we won’t disgrace ourselves with the thirst for revenge”. I can’t believe it – I explain to young Monica Odong – “don’t you hold it against Kony for killing your mother and father, for depriving you of your childhood and your virginity, for depriving you of joy of life?”
- “I don’t know” – seems the first honest answer I heard – “What I am sure of is that if I hold it against him, the conflict will never end. Or maybe if I meet him, I would kill him” – she adds after a while.



•••

In March 2009, the Ugandan government began closing the camps for Internally Displaced People and together with many aid agencies begun to encourage the tens of thousands of people to go back to their ancestral villages. The widespread rumour is that the conditions in the “resettlement camps” are worse than in the IDP camps. The refugees are returning to a place with no food, no wells, no clean water, remote from humanitarian aid. In the mean time hunger and starvation are widespread. People are dying of starvation and water borne diseases, such as MAD (Malaria, Anemia or Diarrhea.) The new camps have just slightly more space between each home and the tragedies are more hidden now and out of sight.

The names have been changed to protect the innocent

A BBC gram which illustrates the cost of the war in the Northern Uganda:
http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/629/629/6499065.stm



----------
LRA - the Lord’s Resistance Army is a sectarian militant group based in Northern Uganda, which originated in 1987 from the original Holy Spirit Movement (HSM).
The group is engaged in an armed rebellion in what is now one of Africa’s longest-running conflicts. It is accused of widespread human rights violations, including murder, abduction, mutilation, sexual enslavement of women and children, and forcing children to participate in hostilities.
On December 28, 2008 LRA rebels hacked to death 189 people in Faradje, Doruma and Gurba in northeastern Democratic Republic of Congo (an estimate by The United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs). Efforts in early 2009 by the Ugandan army in a military action called 'Operation Lightning Thunder' didn’t result in the capture or killing of Kony. Rather, it lead to a brutal revenge attacks by the LRA, with over 1,000 people killed in Congo and Sudan.

10 X 2009 My entry in a UN contest

http://www.youtube.com/watch?v=zwNq04x83mI

Para - buch!, 6 listopada 2009

Puff - jak gorrrrąco! Duszno, wilgotność, moskitiera, w salezjańskim pokoju – jak zawsze - zapach starych materaców i drewna, kurzu i strychu, na zewnątrz słodko-kwaśna woń owoców i trawy. Słychać za oknem cykady buzujące nocą i chmary unoszących się do lotu ptaków za dnia. Świat równikowy zastygł w oczekiwaniu na rozładowującą ciśnienie porę deszczową. Na razie próbują z napięciem radzić sobie wielkie wiatraki w pokoju.

Pierwsze dni to jednobrzmiące preludium do serii wydarzeń która jest mi za każdym razem zapisana inna. Czasem jest to projekt pomocowy, czasem dziennikarski, tym razem na chwilę w Ugandzie pojawię się tylko ze względu na przyjaciół.

Nabrzmiałe z gorąca mam stopy i dłonie, brakowi komfortu towarzyszy z początku brak znalezienia sobie odpowiedniego miejsca. Uderzyły we mnie zapachy, kolory, duchota i zgiełk, uradowała zaś znajomość sytuacji na ulicach i w domach, wytęsknione gesty, uśmiechy i spojrzenia. Zapomniałam już, że uśmiech może być aż tak szczery – moje usta od kilku miesięcy zamarły w skrzywieniu – wspomnieniu rozpromienionych twarzy mieszkańców Afryki Środkowo-Wschodniej.
Internet z roku na rok lepszy. No raj na ziemi.

Jak na początku każdego pobytu, łapię się na gestach na które nie powinnam sobie pozwolić – przełykam krople wody po umyciu zębów, dotykam ust palcami, chodzę na bosaka. Muszę się bardziej pilnować – przechodzi przez myśl.

Przy tak gwałtownym zderzeniu, jestem najbliżej Afryki. Staram się wiele zapisać, by umieć wytłumaczyć przyjaciołom w Polsce, że, łyk tutejszej wody - a wydaje mi się, że daleko mi od postradania zmysłów - ma inny, pełniejszy smak. Afrykańska woda jest - w odróżnieniu do zakupionej w Europie – po prostu mokra.

Porządek świata, 5.05.2008

Moja ciekawość, jak wygląda prawdziwy porządek świata nie zaczęłaby się gdyby nie propozycja Magdy.
- Helena, chcesz odpocząć? - zaproponowała o świcie - Pojedź ze mną dziś do Buvumy, na prawdziwą afrykańską wieś - mam zawieźć wynagrodzenie tamtejszej kadrze nauczycieli.
Kilka godzin później przedzierałyśmy się na motorze, cienką, polną drogą, która wije się jak wąż wśród gęstego buszu. W bujnej, zielonej trawie udało nam się wypatrzeć wymalowanego jak na herbie, koronnika szarego - symbol Ugandy. Po kilku kilometrach przywitała nas Buvuma - odsłaniała swoje oblicze bez zażenowania i ceregieli - wzdłuż ścieżki spacerowały kilku- i kilkunastoletnie dzieci z motykami, mężczyźni częściej pokazywali nagi tors a kobiety siedziały przy dymie palenisk. Dotarłyśmy do starej szkoły, właśnie była przerwa, więc dzieci zajęte były ulubioną czynnością - wydłubywaniem z ceglastego muru czerwonych mrówek na drugie śniadanie. Do Magdy podszedł kierowca motocyklu, jej przyjaciel ze szkoły w Bombo:
- Panienko - zwrócił się grzecznie - motor złapał gumę i musimy zadzwonić na misję, by wyholowali maszynę z buszu.
Hindus-misjonarz przybył prędko, załadowaliśmy motor na pickupa i wybraliśmy się w drogę powrotną. Nagle Hindus zatrzymał samochód. Spojrzałyśmy po sobie z Magdą - usłyszałyśmy tajemnicze stwierdzenie, że misjonarz musi jeszcze "rozprawić się" we wsi z mieszkańcem, którego krowa wyprowadzana była według relacji świadków na
poletko należące do misji. Trzasnęły drzwi białego samochodu A ksiądz szybkim krokiem udał się w kierunku rodziny przycupniętej przed przydrożną chatą. Zaczęła się awantura. Naraz wbrew sprzeciwowi rozpaczającej kobiety Hindus chwycił jedyną kozę rodziny, zawołał na kierowcę, by ten przywlókł sznur i zaraz miałyśmy na pickupie wierzgającego i krzyczącego współpasażera. Nie mogłyśmy wyjść z osłupienia.
- Dlaczego? - dopytywałyśmy się duchownego - przecież ksiądz im zabiera ich zwierzę. -To kradzież, cisnęło mi się na usta.
- Z nimi tak trzeba – odparł zdenerwowany - jeśli nie pokaże im, że ja tak na poważnie, to mnie zignorują i krowa nadal będzie pasła się na misyjnym polu. Powiedziałem im - jeszcze jedno wykroczenie i zarżnę sobie zwierzę na kolację.
Przypomniały mi się słowa pewnego polskiego misjonarza z Namugongo, że nie cierpi Hindusów z najniższych kast, którzy zalewają Ugandę, odreagowując swoje kompleksy.

----------

W Afryce zetknęłam się z różnymi postawy misjonarzy. Byli oddani sprawie, poświęcający los nieznanym potrzebującym, byli i tchórze i zdrajcy, którzy rozpływali się w papierach kościoła, byli też poczciwi duchowni, niepotrafiący jednak odmówić sobie poczucia wyższości nad innymi nacjami. Polski ksiądz w Zambii tłumaczył mi kiedyś, że nie wolno uświadamiać Afrykanów, że są narodami.
- Nie są gotowi - tłumaczył - by brzemię niewolnictwa opisywać im w kategoriach ludobójstwa, by biały przyznał się do wprowadzenia chorych podziałów na mapie Czarnego Kontynentu. Dlatego biały używa słowa "plemię", bo "plemię" to już nie "naród", prawda?.

c.d.n.

Buvuma, w poszukiwaniu mrówek





Mrówki, tym razem nie w klawiaturze



FOTORELACJA Z WYPRAWY DO BUVUMY-PICASA

Why Africans Can’t Be Terrorists

Kampala, Documentary Production Company ‘Media Plus’. When you enter it in the basements of Serena Conference Centre, on the red wall on the right you will see a printed page with a joke made by Africans themselves.

Why Africans Can’t Be Terrorists

1. We are always late; we would have missed all the 4 flights.
2. Pretty girls on the plane would distract us.
3. We would talk loudly and bring attention to ourselves.
4. With food and drinks on the plane, we would forget why we’re there.
5. We talk with our hands; therefore we would have to put our weapons down.
6. We would ALL want to fly the plane.
7. We would argue and start a fight in the plane.
8. We can’t keep a secret; we would have told everyone a week before doing.
9. We would have put our country’s flag on the windshield.
10. We would all have fallen over each other to be in the photograph being taken by one of the hostages.

Pięćset lat samotności

Zanzibar 21/10/08

- Na dobry początek proponuję na ostatni w historii ludzkości targ niewolników – rzucił taksówkarz zdanie niczym rękawicę, wyzwanie. Bez zmrużenia oka podjęłam. Jasne, super.
Po wyjściu z taksówki, zaczęłam się rozglądać – nigdzie żadnego targu, tylko ten kościół. W moje zagubienie wbiegł naraz przewodnik i bez zapytania zaczął opowiadać o tajemnicach anglikańskiego kościoła i lochów.

Z rozhukanych ulic zanzibarskiego Stone Town w ten oto sposób wstąpiłam w dziwnie głuche miejsce - przewodnicy nawet poza kościołem rozmawiali zniżonym głosem. Tu wszędzie jest sankturarium – wszepnął mi do ucha przewodnik przedstawiający się jako Tanzanian Boy. Obserwując pilnie reakcje mojej twarzy dodał - na gruzach targu zbudowano ten anglikański kościół.

- Jesteśmy na Zanzibarze, tu ściągano niewolników z całego niemal kontynentu. Wiesz ilu przeżywało pieszą wędrówkę z głębi Afryki na wyspę?
Milczałam jak głupia, wybałuszyłam oczy i wytężyłam słuch.
- 2 niewolników na 5-ciu.

Miejsce nagle stało się dla mnie święte. Ciemne lochy oddawały echo moich głuchych kroków, każdy pisk gumowej podeszwy rozlegał się jękiem. Czuło się zapach niewolnictwa, duszno i krew. Przed oczami przesuwały mi się sceny popychanych, słabych niewolników związanych ciężkim łańcuchem. Wcześniej w Bagamoyo koło Dar es Salaam, skąd wyruszały statki z niewolnikami na Zanzibar, przekrzywiałam twarz w zdziwieniu i zgorszeniu - jak to możliwe, że kajdanami, które wskazywano mi w muzeum skuwano nie ręce a szyje, musiały być jak patyki. Tragarzy z ładunkiem kości słoniowej na plecach ciągnięto z wnętrza kontynentu w wielkim upale, bez pożywienia i luzowania okowów. Bagamoyo oznacza w swahili "odłóż na bok, wyrzeknij się serca". Tu grupy niewolników ciasno przywiązanych do pali w pełnym słońcu jak bydło piły wspólnie z jednego żłobu w oczekiwaniu na sprzedaż.

To masakra, wielkie ludobójstwo, o tym nikt nie mówi - przeszło mi przez myśl. Bohaterami całej historii naraz stali się żywi ludzie. Zrozumiałam, że funkcjonowałam wcześniej w świecie politycznych uniesień i wyświechtanych sformułowań z podręczników do historii i języka polskiego: "handel żywym towarem", "posłuszeństwo" czy "abolicja"... historią niewolnictwa wycierałam sobie usta bez emocjonalnego poparcia, bez współczucia.

Teraz płakałam. Tak jak wcześniej w Rwandzie, przeżywałam właśnie po raz drugi kolejne ludobójstwo Afryki. To były miliony ludzi, dziesiątki lat i milczących pielgrzymek, ludzkie oczy wybałuszone w niemym sprzeciwie.

Nagle sacrum zanzibarskiego targu i bezszelestną ciszę przeciął wysoki kobiecy pisk - "smile". Odwróciłam się. Amerykanki z obwiązanymi łańcuchem szyjami szczerzyły zęby do aparatu. Jedna palcem pokazywała autorowi zdjęć tablice z nazwami firm sponsorskich miejsc pamięci: Tanzania Cigarette Company i Ericsson. Za nasze profanum i za nas zrobiło mi się wstyd.

c.d.n.



23 sierpnia jest Międzynarodowym Dniem Pamięci o Handlu Niewolnikami i Abolicji.


Dziewczynki nabierające wodę w miejscu byłego targu niewolników

Pojedź do Afryki zagrać w Bao!

(Notatka z 23/10/08)

Lotnisko w Dar es Salaam, czterdziestostopniowy upał, ale terminal ma swój chłód. Kolejny przełożony afrykański lot, wdrapuję się więc na antresolę i zamawiam drogą kawę. Przysiada się Austriak, taki typowy turysta, jeden z tych, co opowiadają ze zdziwieniem za jak małe pieniądze pracują miejscowi. Wypunktowuje ceny usług tragarzy, którzy wnosili jego plecaki na Kilimandżaro. Słucham grzecznie ale też prędko się podnoszę i dziękuję - w końcu w perspektywie jeszcze 5h czekania na lot.

Tak zaczęła się moja miłość do Bao. Zauważywszy moje zniechęcenie rozmową z turystą, zahaczył mnie za koszulę palcem krogulcem głuchoniemy człowiek na lotnisku. Niemal zaciągnął mnie pod witrynę sklepową i wskazał grę. - Kup białasko - to pogramy - dawał do zrozumienia gestem. Spontan to spontan - bez wahania poleciałam do bankomatu i machnęłam się na Bao. Siedzieliśmy na schodach. Pokazał mi dwa rodzaje gry - wersję Bao Simple i Bao Zanzibar, uczyliśmy się na tej uproszczonej. O ile na początku oczarowana magią gry na lotnisku zupełnie sobie nie radziłam, po kilku rundach po raz pierwszy pokonałam w grę miejscowego. Był piękny, październikowy, upalny dzień, chowałam do plecaka mój nowy skarb, upychając go - taniej niż na Zanzibarze! - zakupionymi mydełkami dla znajomych.

NAUCZ SIĘ BAO NIE WYCHODZĄC Z DOMU!
Tutorial Bao:

http://www.baogame.com/